Category: Πληροφορίες για το κοινό

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

Πρόκειται για μια νεότερη κατηγορία φαρμάκων που εμφανίζει, εκτός από υπογλυκαιμική δράση, σπουδαίες εξωγλυκαιμικές δράσεις, γεγονός που τα καθιστά απαραίτητο συστατικό θεραπείας σε ειδικές ομάδες ασθενών, ακόμα και εν τη απουσία διαβήτη!

• Γλυκαιμική δράση

Μέσα στο πλαίσιο της παθοφυσιολογίας του σακχαρώδη διαβήτη, παρατηρήθηκε ότι οι πάσχοντες έχουν περισσότερους υποδοχείς συμμεταφορέα-2 Νατρίου-Γλυκόζης στους νεφρούς. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η γλυκόζη που προσπαθεί να αποβάλει ο οργανισμός μέσω των ούρων (για να μειώσει την υπεργλυκαιμία), να επαναρροφάται σε υψηλό ποσοστό και να επιστρέφει στο αίμα, επιδεινώνοντας την υπεργλυκαιμία! Δημιουργήθηκαν, λοιπόν, φάρμακα που μπλοκάρουν τον ανωτέρω υποδοχέα στους νεφρούς, με αποτέλεσμα η γλυκόζη τελικά να βγαίνει στα ούρα (σακχαρουρία) και ακολούθως να μειώνεται η τιμή της στο αίμα.

Με τη σακχαρουρία έχουμε άλλη μία ενδιαφέρουσα «παρενέργεια»: εφόσον αποβάλλεται με τα ούρα γλυκόζη, ενέργεια δηλαδή, με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας, και επομένως μειώνεται το σωματικό βάρος. Η «παρενέργεια» αυτή είναι ιδιαιτέρως ωφέλιμη για το 80-90% των ασθενών με ΣΔ τύπου 2 που είναι είτε υπέρβαροι, είτε παχύσαρκοι.

Οι γλιφλοζίνες είναι μέτριας δραστικότητας φάρμακα, μειώνοντας την γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη κατά 0.7-1.0 %. Το ποσοστό μείωσης φαίνεται να είναι ακόμη μεγαλύτερο αν η γλυκοζυλιωμένη είναι υψηλότερη. Επειδή ΔΕΝ δρουν στο πάγκρεας και στην ινσουλινοέκκριση, είναι φάρμακα ασφαλή με ελάχιστο κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

Ακριβώς λόγω της γλυκοζουρίας που εμφανίζουν, μια σχετικά συχνή παρενέργεια τους είναι οι ουρογεννητικές λοιμώξεις (από βακτήρια ή συχνότερα από μύκητες), που όμως περιορίζεται με τήρηση αυστηρά των κανόνων υγιεινής στην εν λόγω περιοχή. Για άλλες παρενέργειες συμβουλευτείτε την περίληψη χαρακτηριστικών προϊόντος του φαρμάκου που σας έδωσε ο ιατρός σας.

• Εγκατεστημένη Καρδιαγγειακή νόσος

Σε ασθενείς που έχουν ήδη περάσει κάποιο σύμβαμα (πχ έμφραγμα του μυοκαρδίου, ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ), επέμβαση διάνοιξης καρωτίδων ή αγγείων των κάτω άκρων), τα φάρμακα αυτά φαίνεται από τις μελέτες, που προσκόμισαν στις ελεγκτικές αρχές Ευρώπης και Αμερικής, να παρέχουν όχι μόνο ασφάλεια αλλά και επιπρόσθετο όφελος στον λήπτη, σε σχέση με placebo. Το όφελος μεταφράζεται σε μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακού θανάτου, μη θανατηφόρου εμφράγματος του μυοκαρδίου και μη θανατηφόρου ΑΕΕ.

• Καρδιακή ανεπάρκεια

Μελέτες καρδιαγγειακής ασφάλειας αλλά και μελέτες καρδιακής ανεπάρκειας, στις οποίες συμμετείχαν και μη διαβητικοί ασθενείς, ανέδειξαν το σαφές όφελος της κατηγορίας αυτής στη μείωση του ποσοστού νοσηλείας για καρδιακή ανεπάρκεια έναντι placebo. Για αυτό το λόγο, η νταπαγλιφλοζίνη (καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο κλάσμα εξώθησης) και εμπαγλιφλοζίνη (καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο και διατηρημένο κλάσμα εξώθησης) έχουν πάρει την ένδειξη για μείωση των συμπτωμάτων επί καρδιακής ανεπάρκειας (ανεξαρτήτως της υπάρξεως διαβήτη).

• Χρόνια νεφρική νόσος

Και εδώ, μετά από πολλές σχετικές μελέτες αναδείχθηκε η νεφροπροστατευτική δράση της καναγλιφλοζίνης, νταπαγλιφλοζίνης, εμπαγλιφλοζίνης, σε μελέτες που συμμετείχαν ασθενείς με αλλά και χωρίς σακχαρώδη διαβήτη. Τα φάρμακα αυτά, λοιπόν, φαίνεται ότι αναστέλλουν τη φυσιολογική πτώση της νεφρικής λειτουργίας, μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης λευκώματος στα ούρα και την πιθανότητα έναρξης αιμοκάθαρσης ή νεφρικού θανάτου. Στην Ελλάδα σήμερα (3^ος/2022) έχει πάρει τη σχετική ένδειξη η νταπαγλιφλοζίνη.

• Σκευάσματα DPP4-αναστολέων που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Jardiance, Forxiga, Invokana
• Σκευάσματα συνδυασμού φαρμάκων που ένα από τα συστατικά είναι η μετφορμίνη:
  • Synjardy, Xigduo, Vokanamet, Glyxambi

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Bernard Zinman et al. Empagliflozin, Cardiovascular Outcomes, and Mortality in Type 2 Diabetes, EMPA-REG OUTCOME trial, N Engl J Med 2015; 373:2117-2128
2. Stephen D. Wiviott et al, Dapagliflozin and Cardiovascular Outcomes in Type 2 Diabetes DECLARE–TIMI 58 trial, N Engl J Med 2019; 380:347-357
3. John J.V. McMurray et al, Dapagliflozin in Patients with Heart Failure and Reduced Ejection Fraction, N Engl J Med 2019; 381:1995-2008
4. Stefan D. Anker et al, Empagliflozin in Heart Failure with a Preserved Ejection Fraction, EMPEROR PRESERVED TRIAL, N Engl J Med 2021; 385:1451-1461
5. Hiddo J.L. Heerspink et al, Dapagliflozin in Patients with Chronic Kidney Disease, DAPA CKD STUDY, N Engl J Med 2020; 383:1436-1446

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

Τα φάρμακα αυτά μαζί με τους αναστολείς της DPP-4 ανήκουν στην κατηγορία των ινκρετινικών αγωγών. Είναι ενέσιμα φάρμακα που χορηγούνται με ειδικά συστήματα χορήγησης (πένες) μία φορά κάθε 24 ώρες ή μία φορά κάθε 7 ημέρες. Είναι ισχυρά υπογλυκαιμικά φάρμακα: Όσο πιο υψηλή είναι η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, τόσο πιο πολύ αποδοτικά είναι, με παράλληλο ελάχιστο κίνδυνο υπογλυκαιμιών.

Το ινκρεττινικό φαινόμενο: Η ορμόνη GLP-1 που εκκρίνεται από τα κύτταρα του γαστρεντερικού σωλήνα κάθε φορά που τρώμε, επικοινωνεί με το τα β-κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη, ευοδώνοντας την έκλυση της, με τελικό στόχο να απορροφηθούν τα σάκχαρα της τροφής εντός των κυττάρων και να μην παραμείνουν ανεβασμένα και ανεκμετάλλευτα στο αίμα, δημιουργώντας υπεργλυκαιμία. Στα άτομα με ΣΔ τύπου 2 το φαινόμενο αυτό είναι διαταραγμένο, με συνέπεια την επιδείνωση της υπεργλυκαιμίας. Με τα GLP-1 ανάλογα και αγωνιστές των υποδοχέων στην ουσία αποκαθιστούμε την ενδογενή έλλειψη αυτών των ορμονών – και μάλιστα σε πολύ υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με το «φυσιολογικό» – οπότε «διορθώνεται» το διαταραγμένο ινκρετινικό φαινόμενο και άρα βελτιώνεται ο μεταβολισμός της γλυκόζης και αποκαθίσταται η ευγλυκαιμία.

Τα φάρμακα αυτά χωρίζονται σε 2 υποκατηγορίες:

1. GLP-1 ανάλογα, με πολύ υψηλή μοριακή ομοιότητα με την ενδογενή ορμόνη GLP-1 του οργανισμού, που με κατάλληλες μετατροπές στο μόριο είναι ανθεκτικά στη διάσπαση από την DPP-4, και επομένως έχουν μακρό χρόνο δράσης. Εκπρόσωποι που υπάρχουν σήμερα (25/04/2022) στη χώρα μας είναι η Λιραγλουτίδη (χορηγούμενη άπαξ ημερησίως υποδόρια), η Ντουλαγλουτίδη και Σεμαγλουτίδη (χορηγούμενα άπαξ εβδομαδιαίως υποδόρια)
2. Αγωνιστές των υποδοχέων του GLP-1, που έχουν σημαντικές δομικές διαφορές με το ενδογενές GLP-1, παρόλ’ αυτά μπορούν να συνδεθούν στους υποδοχείς του GLP-1 στα διάφορα όργανα του οργανισμού, εκλύοντας τις σχετικές παθοφυσιολογικές δράσεις. Εκπρόσωποι που υπάρχουν σήμερα (25/04/2022) στη χώρα μας είναι η Λιξισενατίδη (χορηγούμενη άπαξ ημερησίως υποδόρια) και η Εξενατίδη LAR (χορηγούμενη άπαξ εβδομαδιαίως υποδόρια)

Τα GLP-1 ανάλογα και αγωνιστές των υποδοχέων ανήκουν στα λεγόμενα «έξυπνα ινσουλινοεκκριτικά φάρμακα», τονίζοντας το γεγονός ότι προκαλούν έκκριση από τα β-κύτταρα του παγκρέατος μόνο εφόσον φάμε (τροφή μέσα στο έντερο), ενώ δεν δρουν ινσουλινοεκκριτικά όταν το έντερο είναι άδειο, προσφέροντας υψηλή ασφάλεια στο θέμα των υπογλυκαιμιών (όπως αυτές παρατηρούνται πιο συχνά π.χ. από τη χρήση των σουλφονυλουριών).

Τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας έχουν αναδειχθεί σε πρωταγωνιστές της σύγχρονης αντιμετώπισης του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2, και όχι άδικα. Κατ’ αρχάς, από παθοφυσιολογική άποψη, τα φάρμακα αυτά δρουν στο πυρήνα του σακχαρώδη διαβήτη:

1. Αποκαθιστούν το διαταραγμένο ινκρετινικό φαινόμενο στο γαστρεντερικό σωλήνα
2. Ευοδώνουν την γλυκοζοεξαρτώμενη έκκριση ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος
3. Καταστέλλουν την υπεργλυκαγοναιμία που προκαλείται από τα α-κύτταρα του παγκρέατος
4. Αντιμετωπίζουν εν μέρει την ηπατική ινσουλινοαντίσταση
5. Αντιμετωπίζουν εν μέρει την περιφερική (των γραμμωτών μυών) ινσουλινοαντίσταση
6. Έχουν κατασταλτική δράση στα κέντρα της όρεξης του κεντρικού νευρικού συστήματος, προκαλώντας ανορεξία με αποτέλεσμα την απώλεια σωματικού βάρους. Μάλιστα, η Λιραγλουτίδη και η Σεμαγλουτίδη έχουν πάρει ένδειξη και ως φάρμακα κατά της παχυσαρκίας (ακόμα και επί τη απουσία διαβήτη), αναδεικνύντας από τη μια το πόσο σπουδαία είναι σε ανορεξιογόνο δράση και από την άλλη την ασφάλεια τους όσον αφορά στις υπογλυκαιμίες.

Από άποψη Καρδιαγγειακής ασφάλειας, και ειδικότερα για τα GLP-1 ανάλογα, υπάρχουν σημαντικότατες μελέτες (LEADER για τη Λιραγλουτίδη, REWIND για τη Ντουλαγλουτίδη και SUSTAIN-6 για τη Σεμαγλουτίδη) με επιπρόσθετο καρδιαγγειακό όφελος (πέρα από την ασφάλεια), που έχουν αναδείξει τα φάρμακα αυτά ως πρώτης επιλογής σε ασθενείς με εγκατεστημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο (π.χ. προηγηθέν έμφραγμα του μυοκαρδίου, στεντ στα στεφανιαία, επέμβαση by pass, ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο κλπ) ή με πολλαπλούς καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου (ηλικία, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, κάπνισμα, παχυσαρκία, υπερτροφία της αριστεράς κοιλίας, αθηρωμάτωση των καρωτίδων κλπ).

Από τις ανωτέρω μελέτες, αναδεικνύεται επίσης ο νεφροπροστατευτικός ρόλος που μπορεί να έχουν τα συγκεκριμένα φάρμακα, κυρίως όσον αφορά στην απέκκριση λευκωματίνης στα ούρα, ενώ θετική επίδραση έχουν και στη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (λιπώδης εκφύλιση του ήπατος). Σχετικές μελέτες είναι ακόμη σε εξέλιξη για τη Σεμαγλουτίδη, οπότε στο σύντομο μέλλον θα έχουμε μια πιο ξεκάθαρη και σίγουρη εικόνα.

Από τα μειονεκτήματα των αγωγών αυτών, θα σημειώσουμε τις γαστρεντερικές παρενέργειες που μπορεί να παρουσιάσουν: ναυτία με τάση προς έμετο, δυσκοιλιότητα ή διάρροια, κοιλιακό πόνο, μετεωρισμό. Τα φαινόμενα, όμως, αυτά αμβλύνονται συνήθως με την πάροδο του χρόνου.

• Σκευάσματα GLP-1 αναλόγων και αγωνιστών υποδοχέων που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Victoza, Lyxumia (ημερησίως χορηγούμενα)
  • Trullicity, Ozempic (εβδομαδιαίως χορηγούμενα)
  • Saxenda (ημερησίως χορηγούμενο για την παχυσαρκία)
  • Xultophy (σταθερός συνδυασμός με βασική ινσουλίνη)

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Nauck MA, Meier JJ. The incretin effect in healthy individuals and those with type 2 diabetes: physiology, pathophysiology, and response to therapeutic interventions. Lancet Diabetes Endocrinol. 2016 Jun;4(6):525-36
2. Muhammad Abdul-Ghani, Ralph A. DeFronzo, Is It Time to Change the Type 2 Diabetes Treatment Paradigm? Yes! GLP-1 RAs Should Replace Metformin in the Type 2 Diabetes Algorithm, Diabetes Care Aug 2017, 40 (8) 1121-1127
3. Steven P. Marso, M.D., Gilbert H. Daniels et al., Liraglutide and Cardiovascular Outcomes in Type 2 Diabetes, for the LEADER Steering Committee on behalf of the LEADER Trial Investigators, N Engl J Med 2016; 375:311-322
4. Hertzel C Gerstein, Helen M Colhoun et al., Dulaglutide and cardiovascular outcomes in type 2 diabetes (REWIND): a double-blind, randomised placebo-controlled trial. Lancet. 2019 Jul 13;394(10193):121-130
5. Steven P. Marso, Stephen C. Bain, Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Patients with Type 2 Diabetes, or the SUSTAIN-6 Investigator, N Engl J Med 2016; 375:1834-1844

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

Τα φάρμακα αυτά μαζί με τους αγωνιστές των GLP-1 υποδοχέων ανήκουν στην κατηγορία των ινκρετινικών αγωγών.

Το ινκρεττινικό φαινόμενο: Η ορμόνη GLP-1 που εκκρίνεται από τα κύτταρα του γαστρεντερικού σωλήνα κάθε φορά που τρώμε, επικοινωνεί με το τα β-κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη, ευοδώνοντας την έκλυση της, με τελικό στόχο να απορροφηθούν τα σάκχαρα της τροφής εντός των κυττάρων και να μην παραμείνουν ανεβασμένα και ανεκμετάλλευτα στο αίμα, δημιουργώντας υπεργλυκαιμία. Στα άτομα με ΣΔ τύπου 2 το φαινόμενο αυτό είναι διαταραγμένο, με συνέπεια την επιδείνωση της υπεργλυκαιμίας.

Το ένζυμο διπεπτιδυλ-πεπτιδάση-4: Αποδομεί ταχέως την ορμόνη GLP-1 εντός ολίγων λεπτών από την έκλυση της. Τα φάρμακα DPP4-αναστολείς, αναστέλλουν τη δράση του ενζύμου διπεπτιδυλ-πεπτιδάση-4, με αποτέλεσμα να παρατείνουν την ευεργετική δράση της ορμόνης GLP-1 στον ανθρώπινο οργανισμό, άρα βελτιώνουν το μεταβολισμό της γλυκόζης.

Οι DPP4-αναστολείς ανήκουν στα λεγόμενα «έξυπνα ινσουλινοεκκριτικά φάρμακα», τονίζοντας το γεγονός ότι προκαλούν έκκριση από τα β-κύτταρα του παγκρέατος μόνο εφόσον φάμε (τροφή μέσα στο έντερο), ενώ δεν δρουν ινσουλινοεκκριτικά όταν το έντερο είναι άδειο, προσφέροντας υψηλή ασφάλεια στο θέμα των υπογλυκαιμιών (όπως αυτές παρατηρούνται πιο συχνά από τη χρήση των σουλφονυλουριών).

Πρόκειται για μέτριας ισχύος, καλά ανεκτά φάρμακα που χορηγούνται από του στόματος και έχουν 24ωρη δράση. Δεν προσφέρουν αύξηση του σωματικού βάρους, όπως τα παλαιότερης γενιάς ινσουλινοεκκριτικά φάρμακα, οι σουλφονυλουρίες.

Από τις μελέτες καρδιαγγειακής ασφάλειας των φαρμάκων αυτών, έχει αναδειχθεί η καρδιαγγειακή τους ασφάλεια, με έναν μικρό αστερίσκο στη Σαχαγλιπτίνη, στην οποία φάνηκε μια μικρή αύξηση του κινδύνου για νοσηλεία για καρδιακή ανεπάρκεια.

Το υψηλό αρχικό τους κόστος έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά, και εντός ολίγων μηνών από τη συγγραφή του παρόντος (3/4/2022), θα έχουμε στη διάθεση μας και τα πρώτα γενόσημα, που μειώνουν σημαντικά το ημερήσιο κόστος θεραπείας.

Είναι γενικώς πολύ ασφαλή φάρμακα, υπάρχουν όμως αναφορές για συχνότερες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, δερματικές βλάβες και αρθραλγίες

• Σκευάσματα DPP4-αναστολέων που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Januvia, Jalra, Galvus, Trajenta, Onglyza, Vipidia
• Σκευάσματα συνδυασμού φαρμάκων που ένα από τα συστατικά είναι η μετφορμίνη:
  • Eucreas, Janumet, Jentadueto, Komboglyze, Vipdomet, Zomarist, Glyxambi

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Nauck MA, Meier JJ. The incretin effect in healthy individuals and those with type 2 diabetes: physiology, pathophysiology, and response to therapeutic interventions. Lancet Diabetes Endocrinol. 2016 Jun;4(6):525-36
2. Jennifer B. Green et al, Effect of Sitagliptin on Cardiovascular Outcomes in Type 2 Diabetes, TECOS Study Group, N Engl J Med 2015; 373:232-242
3. Scirica BM et al, SAVOR-TIMI 53 study, Saxagliptin and cardiovascular outcomes in patients with type 2 diabetes mellitus. N Engl J Med. 2013 Oct 3;369(14):1317-26
4. Rosenstock J, et al. Effect of Linagliptin vs Placebo on Major Cardiovascular Events in Adults With Type 2 Diabetes and High Cardiovascular and Renal Risk: The CARMELINA Randomized Clinical Trial. JAMA. 2019;321(1):69–79

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

Η Πιογλιταζόνη ανήκει μαζί με τη μετφορμίνη στα φάρμακα που στοχεύουν σε μια βασικότατη διαταραχή του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2: την Ινσουλινοαντίσταση. Ινσουλινοαντίσταση με απλά λόγια σημαίνει ότι ο οι διάφοροι ιστοί – κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού αντιστέκονται στη δράση της ινσουλίνης, εμποδίζοντας την να εμφανίσει την φυσιολογική της δράση, την είσοδο δηλαδή της γλυκόζης στα κύτταρα και άρα την πτώση των επιπέδων γλυκόζης από το αίμα. Ινσουλινοαντίσταση αναπτύσσουν κυρίως το ήπαρ, λίπος, γραμμωτοί μύες. Η πιογλιταζόνη έχει σημαντική δράση και στα 3 επίπεδα ινσουλινοαντίστασης.

Η Πιογλιταζόνη ανήκει στα ισχυρά μας υπογλυκαιμικά φάρμακα μα ουσιαστικά μηδαμινό κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Χορηγείται σε ένα ευρύ φάσμα νεφρικής λειτουργίας (eGFR>5mg/min), και εφόσον είναι φάρμακο παλαιό και off-patent, είναι πολύ χαμηλού κόστους.

Υπάρχουν σημαντικότατες μελέτες που αναδεικνύουν την ευεργετική δράση του φαρμάκου στη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος και στεατοηπατίτιδα. Πέρα από τη μείωση του λίπους στο ήπαρ, οδηγεί γενικά με μείωση του σπλαχνικού λίπους, καθώς επίσης και στη μείωση των τριγλυκεριδίων του αίματος.

Η μελέτη Proactive έδωσε σημαντικά σήματα για το καρδιαγγειακό όφελος της Πιογλιταζόνης, καθώς μείωσε 16% τον σχετικό κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακού θανάτου, μη θανατηφόρου εμφράγματος του μυοκαρδίου, μη θανατηφόρου αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Από τα μειονεκτήματα της Πιογλιταζόνης μπορούμε να σημειώσουμε τα εξής: αύξηση σωματικού βάρους, ανάπτυξη οιδημάτων (π.χ. σφυρών) για αυτό και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στη συγχορήγηση με ινσουλίνη. Απαγορεύεται αυστηρά στους ασθενείς με καρδιακή ή ηπατική ανεπάρκεια. Παρατηρήθηκε αύξηση του καταγματικού κινδύνου σε γυναίκες με οστεοπόρωση (κατά 2.23 φορές). Υπήρχαν αναλύσεις που έδειχναν μια αυξημένη επίπτωση καρκίνου ουροδόχου κύστης, η οποία από άλλα registries δεν επιβεβαιώθηκε.

• Σκευάσματα Πιογλιταζόνης που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Actos, Glitact, Zipion, Raglitan, Sahar
  • Competact (σε συνδυασμό με μετφορμίνη)
  • Incresync (σε συνδιασμό με Αλογλιπτίνη)

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Περίληψη χαρακτηριστικών Πιογλιταζόνης (SPC)
2. Charbonnel, J. Dormandy et al., The Prospective Pioglitazone Clinical Trial in Macrovascular Events (PROactive), Diabetes Care 2004 Jul; 27(7): 1647-1653.
3. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018 Apr;16(4):558-566.e2. doi: 10.1016/j.cgh.2017.12.001.

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

Οι σουλφονυλουρίες είναι από τα παλαιότερα φάρμακα που διαθέτουμε για τη μείωση του σακχάρου αίματος. Είναι ισχυρά φάρμακα και μπορούν να μειώσουν τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη σας κατά έως 2%. Την αποτελεσματικότητα αυτή δε, μπορούμε να την εισπράξουμε σε σύντομο χρονικό διάστημα. Είναι φάρμακα που χορηγούνται από του στόματος μια φορά την ημέρα με πολύ μικρό κόστος θεραπείας.

Οι μεγλιτινίδες έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά αλλά πολύ μικρότερο χρόνο δράσης, κάνοντας τις δελεαστικές στη χρήση τους προγευματικά με στόχο να μην έχουμε μεγάλες μεταγευματικές υπεργλυκαιμίες.

Ο μηχανισμός δράσης και των δύο αυτών κατηγοριών είναι σχετικά απλός: Δρουν απευθείας στα β-κύτταρα του παγκρέατος, προκαλώντας άμεση έκκριση ινσουλίνης από αυτά, ανεξαρτήτως των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα.

Ένα, λοιπόν, από τα βασικά τους μειονεκτήματα έγκειται ακριβώς σ’ αυτόν το μηχανισμό δράσης τους: Προκαλούν υπογλυκαιμίες, αν και η MR μορφή της γλικλαζίδης προκαλεί τις λιγότερες στην κατηγορία.

Στα μειονεκτήματα, επίσης, της κατηγορίας, ανήκει και η αύξηση του σωματικού βάρους που παρατηρείται από αυτήν την κατηγορία φαρμάκων, καθώς και το πολυδοσικό σχήμα που πρέπει να δοθεί αν χορηγηθούν μεγλιτινίδες.

Υπάρχουν αναφορές για προοδευτική απώλεια της γλυκαιμικής ρύθμισης από τη χρήση των παλαιοτέρων κυρίως σουλφονυλουριών (εξάντληση β-κυττάρου;).

Αν η νεφρική σας λειτουργία είναι eGFR 30-45 mL/min, τότε αν λαμβάνετε σουλφονυλουρίες, πρέπει να παίρνετε το μισό της μεγίστης δόσης, ενώ αν το eGFR σας είναι < 30 mL/min, πρέπει να σταματήσετε τη λήψη σουλφονυλουριών. (Το eGFR σας προκύπτει με τη χρήση ειδικού μαθηματικού τύπου που περιλαμβάνει την τιμή της κρεατινίνης του αίματος σας).

Όσον αφορά στην καρδιαγγειακή ασφάλεια των φαρμάκων αυτών, οι παλαιότερες σουλφονυλουρίες έχουν δείξει αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου του ασθενή που τις λαμβάνει (έμφραγμα του μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιαγγειακός θάνατος) και αναστολή της ισχαιμικής προπόνησης του μυοκαρδίου. Εξαίρεση αποτελεί η νεότερη σουλφονυλουρία Γλικλαζίδη, η οποία στη μελέτη ADVANCE έδειξε ασφάλεια όσον αφορά στον καρδιαγγειακό κίνδυνο των συμμετεχόντων. Στην ίδια μελέτη διαφάνηκε κάποιου βαθμού νεφροπροστασία των χρηστών Γλικλαζίδης, εφόσον παρουσιάστηκε μείωση της νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου κατά 65%.

• Σκευάσματα σουλφονυλουριών που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Γλιβενκλαμίδη: Daonil, Normell
  • Γλιμεπιρίδη: Solosa, Dialosa, Glimerid, Glimepiron, Gliperin, Penoza, Dia-Ban, Raltone, Glimexin, Tetig, Sucryl, Adinsulin-S
  • Γλικλαζίδη: Diamicron MR, Glicron MR, Gliclazide/MYLAN
• Σκευάσματα μεγλιτινιδών που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Νατεγλινίδη: Starlix
  • Ρεπαγλινίδη: Novonorm

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Zaman Huri, Hasniza & ratna vethakkan, shireene & Zanariah, Hussein. (2016)
2. Loganadan et al 2016. , Aubert G. et al., J Am Coll Cardiol Basic Trans Science. 2019;4(2):251-268
3. Forst T et al. Diab. Vasc. Dis. Res., 2013;10:302-314
4. Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes Study Group. N Engl J Med. 2008;358:2545-2559
5. VADT Investigators. N Engl J Med. 2009;360:129-139
6. ADVANCE Collaborative group. N Engl J Med. 2008;358(24):2560-2572

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

Η μετφορμίνη είναι ένα από τα παλαιότερα φάρμακα που διαθέτουμε για την αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2). Αν και παλαιό φάρμακο, έχει τέτοια χαρακτηριστικά που την καθιστούν ακόμη και σήμερα ως πρώτης επιλογής αντιδιαβητική αγωγή (βάση), πάνω στην οποία προστίθενται οι επόμενες αγωγές.

Η μετφορμίνη είναι ένα φάρμακο που δρα έναντι της ινσουλινοαντίστασης, πιο πολύ σπουδαία πτυχή στην ανάπτυξη του ΣΔτ2. Ινσουλινοαντίσταση με απλά λόγια σημαίνει ότι ο οι διάφοροι ιστοί – κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού αντιστέκονται στη δράση της ινσουλίνης, εμποδίζοντας την να εμφανίσει την φυσιολογική της δράση, την είσοδο δηλαδή της γλυκόζης στα κύτταρα και άρα την πτώση των επιπέδων γλυκόζης από το αίμα. Ινσουλινοαντίσταση αναπτύσσουν κυρίως το ήπαρ, λίπος, γραμμωτοί μύες.

Η δράση, λοιπόν, της μετφορμίνης είναι να μειώνει την ινσουλινοαντίσταση στα ανωτέρω όργανα, κάνοντας πιο «δραστική» την ινσουλίνη που είτε εκκρίνεται από το πάγκρεας είτε ενίεται μέσω στυλό. Η βασική δράση της μετφορμίνης είναι στο ήπαρ, όπου εμποδίζει τη γλυκονεογένεση και γλυκογονόλυση, δυο δράσεις που οδηγούν σε αύξηση του σακχάρου στο αίμα (κυρίως κατά τη νύχτα ή προγευματικά το πρωί). Μικρότερη δράση έχει στο λιπώδη ιστό και γραμμωτούς μύες.

Στις δράσεις της μετφορμίνης συμπεριλαμβάνονται: η ευόδωση της απελευθέρωσης GLP-1 και άλλων πεπτιδίων από τον γαστρεντερικό σωλήνα, μείωση της απορρόφησης των υδατανθρακών από τον πεπτικό σωλήνα, αύξηση της εντερικής απέκκρισης γλυκόζης και της οξείδωσης των λιπαρών οξέων.

Η μετφορμίνη είναι ένα ισχυρό αντιδιαβητικό φάρμακο που μπορεί να μειώσει την γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη έως και 2%, σύμφωνα με μελέτες. Παρά τη δύναμη της αυτή, η μετφορμίνη έχει χαμηλότατο κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμιών. Επίσης, έχει ουδέτερη επίδραση στο σωματικό βάρος (κάποιες μελέτες έχουν δείξει και ελαφρά μείωση του σωματικού βάρους).

Η μεγάλη θεραπευτική αξία της μετφορμίνης καθιερώθηκε την δεκαετία του 1990, όπου μια πολύ σπουδαία μελέτη, η UKPDS, ανέδειξε ότι η μετφορμίνη προστατεύει τους παχυσάρκους ασθενείς έναντι των μικροαγγειακών και μακροαγγειακών επιπλοκών του ΣΔτ2: 42% μείωση των θανάτων που σχετίζονται με τον ΣΔτ2, 36% μείωση της ολικής θνησιμότητας, 39% μείωση των εμφραγμάτων του μυοκαρδίου.

Για τις μη γλυκαιμικές δράσεις της μετφορμίνης, έχουν γίνει αναφορές για μείωση του κινδύνου εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου (μαστός, προστάτης, ήπαρ, παχύ έντερο), βελτίωση στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ευνοϊκή δράση στο εντερικό μικροβίωμα, καθυστέρηση εμφάνισης γνωσιακών διαταραχών κ.ά.

Οι πιο συχνές παρενέργειες προέρχονται από το γαστρενετρικό σύστημα, καθώς μπορεί να προκαλέσει διάρροια, δυσκοιλιότητα, μετεωρισμό κοιλίας, τάση προς έμετο. Για αυτό το λόγο, όταν ξεκινάμε μετφορμίνη στον ασθενή μας, πάντα δίνουμε μια αρχική χαμηλή δόση και σιγά-σιγά αυξάνουμε, για να περιορίσουμε τις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η μακρόχρονη χορήγηση μετφορμίνης μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των επιπέδων βιταμίνης Β12 από τον οργανισμό, και αυτό να το αντιλαμβάνεται ο ασθενής ως αλλοδυνίες ή καυσαλγίες στα κάτω άκρα ή διαταραχές μνήμης.

Αν η νεφρική σας λειτουργία είναι eGFR 45-60 mL/min, μπορείτε να λάβετε μέχρι 2.000 mg μετφορμίνης ανά 24ωρο. Αν eGFR 30-45 mL/min, μπορείτε να λάβετε μέχρι 1.000 mg μετφορμίνης ανά 24ωρο, ενώ αν eGFR <30 mL/min, δεν μπορείτε να παίρνετε μετφορμίνη, κυρίως λόγω αύξησης του κινδύνου εμφάνισης γαλακτικής οξέωσης. (Το eGFR σας προκύπτει με τη χρήση ειδικού μαθηματικού τύπου που περιλαμβάνει την τιμή της κρεατινίνης του αίματος σας).

Γενικότερα, σε καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης γαλακτικής οξέωσης, όπως π.χ. βαριά χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, βαριά καρδιακή ανεπάρκεια, βαριά αφυδάτωση, σήψη κλπ, καλό είναι να μην λαμβάνετε μετφορμίνη.

Αν έχετε προγραμματίσει αξονική τομογραφία με τη χορήγηση ιωδιούχου σκιαγραφικού και το eGFR σας είναι κάτω από 60 mL/min, η μετφορμίνη πρέπει να διακόπτεται 2 24ωρα πριν την εξέταση και να επανεντάσσεται στην αγωγή 2 24ωρα μετά την εξέταση, εφόσον δεν επηρεαστεί το eGFR σας. Η ίδια τακτική πρέπει να ακολουθείται σε προγραμματισμένα χειρουργεία.

• Σκευάσματα μετφορμίνης που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Glucophage, Retaform, Glucofree, Glucoplus, Glucostop, Glucoformin, Metformin/MYLAN, Glycofren
• Σκευάσματα συνδυασμού φαρμάκων που ένα από τα συστατικά είναι η μετφορμίνη:
  • Competact, Eucreas, Janumet, Jentadueto, Komboglyze, Normell, Synjardy, Vipdomet, Vokanamet, Xigduo, Zomarist

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. E. Inzucchi, Diabetes Care Aug 2017, 40 (8) 1128-1132
2. Lv Z, Guo Y. Front Endocrinol (Lausanne). 2020 Apr 16; 11: 191
3. Flory J, Lipska K. JAMA. 2019 May 21;321(19):1926-1927
4. Αναθεωρημένη ΠΧΠ μετφορμίνης 2017
5. UKPDS 34, Lancet 1998; 352: 854-865
6. UKPDS 80, NEJM 2008; 359: 1577-1589

Πρόγραμμα Εκδήλωσης

Δελτίο Τύπου:

Στις 12 Απριλίου 2022 το SUMMIT για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας που διοργανώνει η «ΣΥΜΜΑΧΙΑ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ». 

Μεγάλος κίνδυνος για την υγεία, την οικονομία, αλλά και τον κοινωνικό ιστό αναδεικνύεται η αυξανόμενη επίπτωση της παχυσαρκίας, η οποία μπορεί να ξεκινά ακόμα και από την παιδική και εφηβική ηλικία, συνεχίζεται στην ενήλικη ζωή και πολύ συχνά οδηγεί και σε άλλα νοσήματα, όπως τα καρδιαγγειακά, ο διαβήτης τύπου ΙΙ, ο καρκίνος και άλλα.

Η καταπολέμηση της παχυσαρκίας αποτελεί θεμέλιο για την επίτευξη των παγκόσμιων στόχων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, μέσω της μείωσης της θνησιμότητας από τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα. Είναι μια επιδημία με εκτεταμένες συνέπειες για τα άτομα, την κοινωνία και την οικονομία και αποτελεί μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα.

H νόσος της παχυσαρκίας είναι μια χρόνια νόσος η οποία αυξάνει τα έμμεσα ιατρικά έξοδα έως και 30% και τα άμεσα ιατρικά έξοδα έως και 39%. Με βάση μελέτη του ΟΟΣΑ (2019), η επένδυση στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας είναι εξαιρετικά αποδοτική: για κάθε 1 δολάριο που ξοδεύεται για την πρόληψη της παχυσαρκίας δημιουργείται οικονομικό όφελος έως 6 δολάρια, που μπορεί να επενδυθεί σε άλλους τομείς της υγείας.

Για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτούνται πολλές παρεμβάσεις ταυτόχρονα που προϋποθέτουν πολυεπιστημονική συζήτηση και ευρεία διατομεακή δράση. Η ανάγκη αυτή οδήγησε στη δημιουργία της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ενός άτυπου δικτύου επιστημονικών εταιρειών, ινστιτούτων, πανεπιστημίων, σωματείων ασθενών και άλλων οργανισμών με στόχο να συνεισφέρουν στην αντιμετώπιση του περίπλοκου αυτού χρόνιου νοσήματος με ολιστική προσέγγιση. Στη ΣΥΜΜΑΧΙΑ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ συμμετέχουν σήμερα 20 οργανισμοί *.

Αυτή η πολυτομεακή, σύνθετη πραγματικότητα αναδεικνύεται και στη διοργάνωση της πρώτης κοινής δράσης της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ, ενός SUMMIT για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας, το οποίο πραγματοποιείται στις 12 Απριλίου 2022 (12-4-2022) στην Αθήνα, στην αίθουσα ΦΑΡΟΣ του ΚΠΙΣΝ με δυνατότητα φυσικής και διαδικτυακής παρακολούθησης. Στην εκδήλωση συμμετέχουν εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της πολιτείας, της επιστημονικής και ιατρικής κοινότητας, πανεπιστήμιων, ιδρυμάτων, εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης αλλά και ασθενών.

Σκοπός της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ είναι η ανάπτυξη στοχευμένων πολιτικών και παρεμβάσεων, η σύνταξη «Οδικού Χάρτη» για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας, αλλά και η προώθηση της επιστημονικής έρευνας.

Αποτελεί σημαντικό στόχο για την Ελλάδα να επενδύσει κατάλληλα και σε διάρκεια χρόνου για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας και να προσεγγίσει τους παγκόσμιους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης˙ να αναπτύξει δράσεις και παρεμβάσεις για την αναγνώριση της παχυσαρκίας ως νόσου, τη θεραπεία της, την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας την εκπαίδευση και την καθοδήγηση των πολιτών. Η σωστή και έγκυρη πληροφόρηση, η εκπαίδευση των εμπλεκομένων αλλά και της ιατρικής κοινότητας αποτελεί τον μοναδικό δρόμο για την πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη και απαιτεί την αρωγή όλων. «Η ισχύς εν τη ενώσει».

▪ Η είσοδος στο Summit είναι ελεύθερη. Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής ΕΔΩ
▪ Υπάρχει δυνατότητα για παρακολούθηση στον φυσικό χώρο ή διαδικτυακά.
▪ Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: www.action4obesity.gr για περισσότερες πληροφορίες για το Summit.

ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ
Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία | Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία – Πανελλήνια Ένωση Ενδοκρινολόγων | Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Οικονομίας και Πολιτικής της Υγείας – ΕΕΕΟΠΥ | Ελληνική Εταιρεία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής – ΕΛΕΓΕΙΑ | Ελληνική Εταιρεία Δημόσιας Υγείας | Ελληνική Εταιρεία Λιπιδιολογίας και Αθηροσκλήρωσης – ΕΕΛΙΑ | Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Παχυσαρκίας, Μεταβολισμού και Διαταραχών Διατροφής – ΕΠΑΜΕΔΙ | Ελληνική Ιατρική Εταιρεία Παχυσαρκίας | Ελληνικό Ίδρυμα Καρδιολογίας – ΕΛΙΚΑΡ | Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία | Ελληνικό Κολλέγιο Καρδιολογίας | Ελληνικό Κολλέγιο Μεταβολικών Νοσημάτων – ΕΚΟΜΕΝ | Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία | Εταιρεία Γενικής / Οικογενειακής Ιατρικής Ελλάδος – ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ | Εταιρεία Εσωτερικής Παθολογίας | Ιατρική Εταιρεία Αθηνών | Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής – ΙΚΠΙ | Ινστιτούτο Μελέτης Εκπαίδευσης στην Θρόμβωση και Αντιθρομβωτική Αγωγή – ΙΜΕΘΑ | Πανελλήνιος Σύλλογος Διαιτολόγων-Διατροφολόγων | Ελληνική Ακαδημία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας | ΙΜΕΡΟΕΣΣΑ Πανελλήνιος Σύλλογος Στήριξης Ατόμων με Παχυσαρκία.

Δείτε εδώ το πρωτότυπο Δελτίο Τύπου

Του Χάρη Δημοσθενόπουλου, ΜMedSci., PhD, Κλινικού Διαιτολόγου-Προϊστάμενου Διαιτολογικού Τμήματος ΓΝΑ Λαϊκό, Μέλος ΔΣ ΕΔΕ-Board Member of DNSG

Όλο και περισσότερες μελέτες τα τελευταία χρόνια έρχονται να υποστηρίξουν τις ευεργετικές επιπτώσεις της παραδοσιακής νηστείας στην υγεία. Επιστημονικά δεδομένα και στοιχεία που αφορούν τη μείωση στα υψηλά επίπεδα χοληστερίνης ή στα τριγλυκερίδια, αλλά και πιο ουσιαστικές επιπτώσεις σε άλλους παράγοντες υγείας όπως μείωση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου αποτελούν το καλύτερο επιχείρημα για να ακολουθήσει κάποιος τη νηστεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, κατά τη Σαρακοστή.

Παλιότερα στοιχεία του Τμήματος Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης όπως και πολύ πρόσφατα από μελέτες του Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού της Α’ Παθολογικής Κλινικής του ΑΠΘ έδειξαν ότι όσοι ακολουθούν τη νηστεία έχουν μειωμένη χοληστερόλη, υψηλότερα επίπεδα «καλών» αδιποκινών, όπως της αδιπονεκτίνης και της ιρισίνης, χαμηλότερο σωματικό βάρος και μικρότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου και καρδιαγγειακών επεισοδίων. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα άτομα ακολουθούν τη θρησκευτική νηστεία, ενώ τα ποσοστά αυτά βέβαια ανεβαίνουν όσο ανεβαίνουν και οι ηλικίες.

Από διατροφικής άποψης, η νηστεία αποτελεί μία σχεδόν φυτοφαγική διατροφή με ένα ημερήσιο διαιτολόγιο χαμηλό σε κατανάλωση κορεσμένων και trans λιπαρών οξέων και πλούσιο σε μονοακόρεστα λ.ο. (ελιές και λάδι ελιάς) αλλά και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (θαλασσινά, ξηροί καρποί, σουσάμι και ταχίνι), ιδιαίτερα υψηλό σε φυτικές ίνες, αντιοξειδωτικά συστατικά και βιταμίνες. Την ίδια στιγμή βέβαια είναι μία διατροφή που είναι συνολικά πλούσια σε λιπαρά και αμυλούχα τρόφιμα-υδατάνθρακες και για το λόγο αυτό απαιτεί προσοχή για τα άτομα με διαταραγμένα επίπεδα γλυκόζης, ουρικού οξέος και λιπιδίων.

Η νηστεία προσφέρει πολλά οφέλη στην υγεία. Οι περισσότερες μελέτες αποδεικνύουν πως η παραδοσιακή, λιτή νηστεία, με τα ελάχιστα κορεσμένα λιπαρά, τα άφθονα φυτικής προελεύσεως τρόφιμα (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς), τα θαλασσινά, το ταχίνι και το ελαιόλαδο μπορεί να ελαττώσει με το πέρασμα των ημερών τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων, της ολικής και της «κακής» (ή LDL) χοληστερόλης. Ωστόσο, οι πάσχοντες από ορισμένα προβλήματα υγείας πρέπει να είναι προσεκτικοί, διότι ακόμα και ένα πολύ υγιεινό διαιτολόγιο μπορεί να κρύβει παγίδες.

Ειδικότερα, τα άτομα με διαβήτη θα πρέπει να προσέχουν το μέγεθος μερίδας στα λαδερά φαγητά, όπως τα φασολάκια, οι μπάμιες, το μπριάμ, οι αγκινάρες, οι μελιτζάνες, τα όσπρια και τα γεμιστά με ρύζι, διότι αποτελούν πλούσιες πηγές υδατανθράκων. Τα γεύματα αυτά πρέπει να καταναλώνονται χωρίς ή με μικρή ποσότητα από ψωμί ή φρυγανιές, να έχουν σχετικά λίγο λάδι (για λιγότερες θερμίδες) και να συνοδεύονται, αν αυτό είναι εφικτό, από σαλάτα με πράσινα, φυλλώδη λαχανικά για ακόμα υψηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών (συμβάλλουν στην καλύτερη και βραδύτερη απορρόφηση των υδατανθράκων).

Επίσης, προσοχή απαιτείται σε τρόφιμα που καταναλώνονται κατά τη νηστεία και είναι πλούσια σε πουρίνες που αυξάνουν τα επίπεδα του ουρικού οξέος. Επομένως, τα άτομα με υπερουριχαιμία πρέπει να αποφεύγουν θαλασσινά και οστρακοειδή (λ.χ. μύδια, χτένια, αστακό, καβούρια, στρείδια), τρόφιμα και ροφήματα με μαγιά, δημητριακά ολικής άλεσης, αμύγδαλα, αλκοόλ και λαχανικά όπως ο αρακάς, τα φασόλια, το σπανάκι, οι φακές, τα μανιτάρια, η ντομάτα και το κουνουπίδι. Τέλος, η νηστεία λειτουργεί ιδιαίτερα ευεργετικά στη μείωση της «κακής» (LDL) χοληστερόλης και στην αύξηση της «καλής» (HDL) δεδομένου ότι υπάρχει κατανάλωση τροφίμων όπως οι ξηροί καρποί και το ταχίνι, το σουσάμι, τα χόρτα και τα λαχανικά, η βρώμη και τα φρούτα. Τα θαλασσινά, παρότι περιέχουν διαιτητική χοληστερόλη, όπως έχει αποδειχθεί δεν φαίνεται να αυξάνουν τα επίπεδά της στο αίμα, ειδικά αν δεν γίνεται υπερκατανάλωση.

Έτσι, κάνοντας κατάλληλους συνδυασμούς, με την αποφυγή υπερβολικών ποσοτήτων λαδιού και αμύλου, την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και την προσαρμογή της θεραπευτικής αγωγής (πιο εύκολο στα εντατικοποιημένα σχήματα ινσουλίνης και τις αντλίες) η διατροφή του διαβήτη μπορεί να συνδυαστεί με τη νηστεία, οδηγώντας ακόμα και σε μία καλύτερη ρύθμιση του.

Κάποια βασικά τρόφιμα της νηστείας που πρέπει να προσέξουμε είναι τα παρακάτω:

• Θαλασσινά: αποτελούν βασική πηγή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, είναι πολύτιμη πηγή ω-3 λιπαρών οξέων και χαμηλά σε κορεσμένο λίπος, αποδίδοντας περίπου 135Kcal περίπου στα 120g, χωρίς πρόσθετο λίπος.
• Όσπρια: είναι τα πιο παραδοσιακά τρόφιμα της νηστείας, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και διαλυτές και αδιάλυτες φυτικές ίνες που αποδίδουν πρωτεΐνες χαμηλής βιολογικής αξίας. Περίπου 1 πιάτο φασόλια γίγαντες αποδίδει 250kcal. Ο συνδυασμός τους με άλλες πηγές φυτικής πρωτεΐνης π.χ. ρύζι, πλιγούρι ή κινόα οδηγεί στην πρόσληψη υψηλότερης βιολογικής αξίας πρωτεΐνη λόγω της συμπλήρωσης των αμινοξέων από τις δύο τροφές όπου η κάθε μία αποδίδει τα δικά της αμινοξέα.
• Χαλβάς: τρόφιμο που προέρχεται από το σησάμι, πλούσιος σε ακόρεστα λιπαρά & σάκχαρα και πλούσιος σε βιταμίνη Ε, σίδηρο, ασβέστιο, φώσφορο, κάλιο, σελήνιο, μαγνήσιο και ψευδάργυρο, αλλά πολύ πλούσιος σε θερμίδες, αφού αποδίδει 500 θερμίδες/100g. Επίσης είναι πλούσιος σε σάκχαρα και για αυτό μία επιλογή χωρίς ζάχαρη π.χ. με στέβια θα ήταν ιδανικότερη επιλογή.
• Ταραμάς: προέρχεται από τα αβγά του μπακαλιάρου, αποτελεί καλή πηγή βιταμινών Α και D, μαγνησίου, ψευδαργύρου, φωσφόρου και καλίου, αλλά επειδή είναι πλούσιος σε αλάτι απαιτεί προσοχή. Επίσης αποδείδει 120kcal ανά κουταλιά της σούπας και άρα παχαίνει.
• Ελιές: πηγή του ποιοτικότερου λίπους και πηγή βιταμίνης Ε & Α και καροτενοειδών, καλίου, ασβεστίου, φωσφόρου, σιδήρου και μαγνησίου. 5 μικρές ή 3 μεγάλες αποδίδουν 45 θερμίδες και απαιτείται προσοχή στο αλάτι & στις θερμίδες.
• Λαχανικά (μαγειρεμένα ή σαλάτας): Πηγές φυτικών ινών και βιταμινών και ιχνοστοιχείων, αν καταναλωθούν με λίγο λάδι είναι χαμηλά σε θερμίδες και αποτελούν πηγή φυτικών πρωτεϊνών.
• Σόγια: υποκατάστατο εν μέρει του κρέατος, πηγή καλών λιπαρών οξέων & ω-3 και πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας. Προσφέρει διαλυτές φυτικές ίνες και είναι πλούσια σε βιταμίνες και μέταλλα, με έντονη αντιοξειδωτική δράση. Τα τελευταία χρόνια βέβαια έχει αρχίσει να αντικαθίσταται από άλλες φυτικές πηγές πρωτεϊνών, όπως ο αρακάς, η κινόα και ο αμάρανθος, το τοφού και η διατροφική μαγιά και άλλες.