Category: Πληροφορίες για το κοινό

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

 

Τα φάρμακα αυτά μαζί με τους αγωνιστές των GLP-1 υποδοχέων ανήκουν στην κατηγορία των ινκρετινικών αγωγών.

Το ινκρεττινικό φαινόμενο: Η ορμόνη GLP-1 που εκκρίνεται από τα κύτταρα του γαστρεντερικού σωλήνα κάθε φορά που τρώμε, επικοινωνεί με το τα β-κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη, ευοδώνοντας την έκλυση της, με τελικό στόχο να απορροφηθούν τα σάκχαρα της τροφής εντός των κυττάρων και να μην παραμείνουν ανεβασμένα και ανεκμετάλλευτα στο αίμα, δημιουργώντας υπεργλυκαιμία. Στα άτομα με ΣΔ τύπου 2 το φαινόμενο αυτό είναι διαταραγμένο, με συνέπεια την επιδείνωση της υπεργλυκαιμίας.

Το ένζυμο διπεπτιδυλ-πεπτιδάση-4: Αποδομεί ταχέως την ορμόνη GLP-1 εντός ολίγων λεπτών από την έκλυση της. Τα φάρμακα DPP4-αναστολείς, αναστέλλουν τη δράση του ενζύμου διπεπτιδυλ-πεπτιδάση-4, με αποτέλεσμα να παρατείνουν την ευεργετική δράση της ορμόνης GLP-1 στον ανθρώπινο οργανισμό, άρα βελτιώνουν το μεταβολισμό της γλυκόζης.

Οι DPP4-αναστολείς ανήκουν στα λεγόμενα «έξυπνα ινσουλινοεκκριτικά φάρμακα», τονίζοντας το γεγονός ότι προκαλούν έκκριση από τα β-κύτταρα του παγκρέατος μόνο εφόσον φάμε (τροφή μέσα στο έντερο), ενώ δεν δρουν ινσουλινοεκκριτικά όταν το έντερο είναι άδειο, προσφέροντας υψηλή ασφάλεια στο θέμα των υπογλυκαιμιών (όπως αυτές παρατηρούνται πιο συχνά από τη χρήση των σουλφονυλουριών).

Πρόκειται για μέτριας ισχύος, καλά ανεκτά φάρμακα που χορηγούνται από του στόματος και έχουν 24ωρη δράση. Δεν προσφέρουν αύξηση του σωματικού βάρους, όπως τα παλαιότερης γενιάς ινσουλινοεκκριτικά φάρμακα, οι σουλφονυλουρίες.

Από τις μελέτες καρδιαγγειακής ασφάλειας των φαρμάκων αυτών, έχει αναδειχθεί η καρδιαγγειακή τους ασφάλεια, με έναν μικρό αστερίσκο στη Σαχαγλιπτίνη, στην οποία φάνηκε μια μικρή αύξηση του κινδύνου για νοσηλεία για καρδιακή ανεπάρκεια.

Το υψηλό αρχικό τους κόστος έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά, και εντός ολίγων μηνών από τη συγγραφή του παρόντος (3/4/2022), θα έχουμε στη διάθεση μας και τα πρώτα γενόσημα, που μειώνουν σημαντικά το ημερήσιο κόστος θεραπείας.

Είναι γενικώς πολύ ασφαλή φάρμακα, υπάρχουν όμως αναφορές για συχνότερες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, δερματικές βλάβες και αρθραλγίες

• Σκευάσματα DPP4-αναστολέων που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Januvia, Jalra, Galvus, Trajenta, Onglyza, Vipidia
• Σκευάσματα συνδυασμού φαρμάκων που ένα από τα συστατικά είναι η μετφορμίνη:
  • Eucreas, Janumet, Jentadueto, Komboglyze, Vipdomet, Zomarist, Glyxambi

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Nauck MA, Meier JJ. The incretin effect in healthy individuals and those with type 2 diabetes: physiology, pathophysiology, and response to therapeutic interventions. Lancet Diabetes Endocrinol. 2016 Jun;4(6):525-36
2. Jennifer B. Green et al, Effect of Sitagliptin on Cardiovascular Outcomes in Type 2 Diabetes, TECOS Study Group, N Engl J Med 2015; 373:232-242
3. Scirica BM et al, SAVOR-TIMI 53 study, Saxagliptin and cardiovascular outcomes in patients with type 2 diabetes mellitus. N Engl J Med. 2013 Oct 3;369(14):1317-26
4. Rosenstock J, et al. Effect of Linagliptin vs Placebo on Major Cardiovascular Events in Adults With Type 2 Diabetes and High Cardiovascular and Renal Risk: The CARMELINA Randomized Clinical Trial. JAMA. 2019;321(1):69–79

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

 

Η Πιογλιταζόνη ανήκει μαζί με τη μετφορμίνη στα φάρμακα που στοχεύουν σε μια βασικότατη διαταραχή του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2: την Ινσουλινοαντίσταση. Ινσουλινοαντίσταση με απλά λόγια σημαίνει ότι ο οι διάφοροι ιστοί – κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού αντιστέκονται στη δράση της ινσουλίνης, εμποδίζοντας την να εμφανίσει την φυσιολογική της δράση, την είσοδο δηλαδή της γλυκόζης στα κύτταρα και άρα την πτώση των επιπέδων γλυκόζης από το αίμα. Ινσουλινοαντίσταση αναπτύσσουν κυρίως το ήπαρ, λίπος, γραμμωτοί μύες. Η πιογλιταζόνη έχει σημαντική δράση και στα 3 επίπεδα ινσουλινοαντίστασης.

Η Πιογλιταζόνη ανήκει στα ισχυρά μας υπογλυκαιμικά φάρμακα μα ουσιαστικά μηδαμινό κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Χορηγείται σε ένα ευρύ φάσμα νεφρικής λειτουργίας (eGFR>5mg/min), και εφόσον είναι φάρμακο παλαιό και off-patent, είναι πολύ χαμηλού κόστους.

Υπάρχουν σημαντικότατες μελέτες που αναδεικνύουν την ευεργετική δράση του φαρμάκου στη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος και στεατοηπατίτιδα. Πέρα από τη μείωση του λίπους στο ήπαρ, οδηγεί γενικά με μείωση του σπλαχνικού λίπους, καθώς επίσης και στη μείωση των τριγλυκεριδίων του αίματος.

Η μελέτη Proactive έδωσε σημαντικά σήματα για το καρδιαγγειακό όφελος της Πιογλιταζόνης, καθώς μείωσε 16% τον σχετικό κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακού θανάτου, μη θανατηφόρου εμφράγματος του μυοκαρδίου, μη θανατηφόρου αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Από τα μειονεκτήματα της Πιογλιταζόνης μπορούμε να σημειώσουμε τα εξής: αύξηση σωματικού βάρους, ανάπτυξη οιδημάτων (π.χ. σφυρών) για αυτό και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στη συγχορήγηση με ινσουλίνη. Απαγορεύεται αυστηρά στους ασθενείς με καρδιακή ή ηπατική ανεπάρκεια. Παρατηρήθηκε αύξηση του καταγματικού κινδύνου σε γυναίκες με οστεοπόρωση (κατά 2.23 φορές). Υπήρχαν αναλύσεις που έδειχναν μια αυξημένη επίπτωση καρκίνου ουροδόχου κύστης, η οποία από άλλα registries δεν επιβεβαιώθηκε.

• Σκευάσματα Πιογλιταζόνης που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Actos, Glitact, Zipion, Raglitan, Sahar
  • Competact (σε συνδυασμό με μετφορμίνη)
  • Incresync (σε συνδιασμό με Αλογλιπτίνη)

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Περίληψη χαρακτηριστικών Πιογλιταζόνης (SPC)
2. Charbonnel, J. Dormandy et al., The Prospective Pioglitazone Clinical Trial in Macrovascular Events (PROactive), Diabetes Care 2004 Jul; 27(7): 1647-1653.
3. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018 Apr;16(4):558-566.e2. doi: 10.1016/j.cgh.2017.12.001.

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

 

Οι σουλφονυλουρίες είναι από τα παλαιότερα φάρμακα που διαθέτουμε για τη μείωση του σακχάρου αίματος. Είναι ισχυρά φάρμακα και μπορούν να μειώσουν τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη σας κατά έως 2%. Την αποτελεσματικότητα αυτή δε, μπορούμε να την εισπράξουμε σε σύντομο χρονικό διάστημα. Είναι φάρμακα που χορηγούνται από του στόματος μια φορά την ημέρα με πολύ μικρό κόστος θεραπείας.

Οι μεγλιτινίδες έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά αλλά πολύ μικρότερο χρόνο δράσης, κάνοντας τις δελεαστικές στη χρήση τους προγευματικά με στόχο να μην έχουμε μεγάλες μεταγευματικές υπεργλυκαιμίες.

Ο μηχανισμός δράσης και των δύο αυτών κατηγοριών είναι σχετικά απλός: Δρουν απευθείας στα β-κύτταρα του παγκρέατος, προκαλώντας άμεση έκκριση ινσουλίνης από αυτά, ανεξαρτήτως των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα.

Ένα, λοιπόν, από τα βασικά τους μειονεκτήματα έγκειται ακριβώς σ’ αυτόν το μηχανισμό δράσης τους: Προκαλούν υπογλυκαιμίες, αν και η MR μορφή της γλικλαζίδης προκαλεί τις λιγότερες στην κατηγορία.

Στα μειονεκτήματα, επίσης, της κατηγορίας, ανήκει και η αύξηση του σωματικού βάρους που παρατηρείται από αυτήν την κατηγορία φαρμάκων, καθώς και το πολυδοσικό σχήμα που πρέπει να δοθεί αν χορηγηθούν μεγλιτινίδες.

Υπάρχουν αναφορές για προοδευτική απώλεια της γλυκαιμικής ρύθμισης από τη χρήση των παλαιοτέρων κυρίως σουλφονυλουριών (εξάντληση β-κυττάρου;).

Αν η νεφρική σας λειτουργία είναι eGFR 30-45 mL/min, τότε αν λαμβάνετε σουλφονυλουρίες, πρέπει να παίρνετε το μισό της μεγίστης δόσης, ενώ αν το eGFR σας είναι < 30 mL/min, πρέπει να σταματήσετε τη λήψη σουλφονυλουριών. (Το eGFR σας προκύπτει με τη χρήση ειδικού μαθηματικού τύπου που περιλαμβάνει την τιμή της κρεατινίνης του αίματος σας).

Όσον αφορά στην καρδιαγγειακή ασφάλεια των φαρμάκων αυτών, οι παλαιότερες σουλφονυλουρίες έχουν δείξει αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου του ασθενή που τις λαμβάνει (έμφραγμα του μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιαγγειακός θάνατος) και αναστολή της ισχαιμικής προπόνησης του μυοκαρδίου. Εξαίρεση αποτελεί η νεότερη σουλφονυλουρία Γλικλαζίδη, η οποία στη μελέτη ADVANCE έδειξε ασφάλεια όσον αφορά στον καρδιαγγειακό κίνδυνο των συμμετεχόντων. Στην ίδια μελέτη διαφάνηκε κάποιου βαθμού νεφροπροστασία των χρηστών Γλικλαζίδης, εφόσον παρουσιάστηκε μείωση της νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου κατά 65%.

• Σκευάσματα σουλφονυλουριών που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Γλιβενκλαμίδη: Daonil, Normell
  • Γλιμεπιρίδη: Solosa, Dialosa, Glimerid, Glimepiron, Gliperin, Penoza, Dia-Ban, Raltone, Glimexin, Tetig, Sucryl, Adinsulin-S
  • Γλικλαζίδη: Diamicron MR, Glicron MR, Gliclazide/MYLAN
• Σκευάσματα μεγλιτινιδών που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Νατεγλινίδη: Starlix
  • Ρεπαγλινίδη: Novonorm

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Zaman Huri, Hasniza & ratna vethakkan, shireene & Zanariah, Hussein. (2016)
2. Loganadan et al 2016. , Aubert G. et al., J Am Coll Cardiol Basic Trans Science. 2019;4(2):251-268
3. Forst T et al. Diab. Vasc. Dis. Res., 2013;10:302-314
4. Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes Study Group. N Engl J Med. 2008;358:2545-2559
5. VADT Investigators. N Engl J Med. 2009;360:129-139
6. ADVANCE Collaborative group. N Engl J Med. 2008;358(24):2560-2572

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

 

Η μετφορμίνη είναι ένα από τα παλαιότερα φάρμακα που διαθέτουμε για την αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2). Αν και παλαιό φάρμακο, έχει τέτοια χαρακτηριστικά που την καθιστούν ακόμη και σήμερα ως πρώτης επιλογής αντιδιαβητική αγωγή (βάση), πάνω στην οποία προστίθενται οι επόμενες αγωγές.

Η μετφορμίνη είναι ένα φάρμακο που δρα έναντι της ινσουλινοαντίστασης, πιο πολύ σπουδαία πτυχή στην ανάπτυξη του ΣΔτ2. Ινσουλινοαντίσταση με απλά λόγια σημαίνει ότι ο οι διάφοροι ιστοί – κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού αντιστέκονται στη δράση της ινσουλίνης, εμποδίζοντας την να εμφανίσει την φυσιολογική της δράση, την είσοδο δηλαδή της γλυκόζης στα κύτταρα και άρα την πτώση των επιπέδων γλυκόζης από το αίμα. Ινσουλινοαντίσταση αναπτύσσουν κυρίως το ήπαρ, λίπος, γραμμωτοί μύες.

Η δράση, λοιπόν, της μετφορμίνης είναι να μειώνει την ινσουλινοαντίσταση στα ανωτέρω όργανα, κάνοντας πιο «δραστική» την ινσουλίνη που είτε εκκρίνεται από το πάγκρεας είτε ενίεται μέσω στυλό. Η βασική δράση της μετφορμίνης είναι στο ήπαρ, όπου εμποδίζει τη γλυκονεογένεση και γλυκογονόλυση, δυο δράσεις που οδηγούν σε αύξηση του σακχάρου στο αίμα (κυρίως κατά τη νύχτα ή προγευματικά το πρωί). Μικρότερη δράση έχει στο λιπώδη ιστό και γραμμωτούς μύες.

Στις δράσεις της μετφορμίνης συμπεριλαμβάνονται: η ευόδωση της απελευθέρωσης GLP-1 και άλλων πεπτιδίων από τον γαστρεντερικό σωλήνα, μείωση της απορρόφησης των υδατανθρακών από τον πεπτικό σωλήνα, αύξηση της εντερικής απέκκρισης γλυκόζης και της οξείδωσης των λιπαρών οξέων.

Η μετφορμίνη είναι ένα ισχυρό αντιδιαβητικό φάρμακο που μπορεί να μειώσει την γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη έως και 2%, σύμφωνα με μελέτες. Παρά τη δύναμη της αυτή, η μετφορμίνη έχει χαμηλότατο κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμιών. Επίσης, έχει ουδέτερη επίδραση στο σωματικό βάρος (κάποιες μελέτες έχουν δείξει και ελαφρά μείωση του σωματικού βάρους).

Η μεγάλη θεραπευτική αξία της μετφορμίνης καθιερώθηκε την δεκαετία του 1990, όπου μια πολύ σπουδαία μελέτη, η UKPDS, ανέδειξε ότι η μετφορμίνη προστατεύει τους παχυσάρκους ασθενείς έναντι των μικροαγγειακών και μακροαγγειακών επιπλοκών του ΣΔτ2: 42% μείωση των θανάτων που σχετίζονται με τον ΣΔτ2, 36% μείωση της ολικής θνησιμότητας, 39% μείωση των εμφραγμάτων του μυοκαρδίου.

Για τις μη γλυκαιμικές δράσεις της μετφορμίνης, έχουν γίνει αναφορές για μείωση του κινδύνου εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου (μαστός, προστάτης, ήπαρ, παχύ έντερο), βελτίωση στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ευνοϊκή δράση στο εντερικό μικροβίωμα, καθυστέρηση εμφάνισης γνωσιακών διαταραχών κ.ά.

Οι πιο συχνές παρενέργειες προέρχονται από το γαστρενετρικό σύστημα, καθώς μπορεί να προκαλέσει διάρροια, δυσκοιλιότητα, μετεωρισμό κοιλίας, τάση προς έμετο. Για αυτό το λόγο, όταν ξεκινάμε μετφορμίνη στον ασθενή μας, πάντα δίνουμε μια αρχική χαμηλή δόση και σιγά-σιγά αυξάνουμε, για να περιορίσουμε τις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η μακρόχρονη χορήγηση μετφορμίνης μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των επιπέδων βιταμίνης Β12 από τον οργανισμό, και αυτό να το αντιλαμβάνεται ο ασθενής ως αλλοδυνίες ή καυσαλγίες στα κάτω άκρα ή διαταραχές μνήμης.

Αν η νεφρική σας λειτουργία είναι eGFR 45-60 mL/min, μπορείτε να λάβετε μέχρι 2.000 mg μετφορμίνης ανά 24ωρο. Αν eGFR 30-45 mL/min, μπορείτε να λάβετε μέχρι 1.000 mg μετφορμίνης ανά 24ωρο, ενώ αν eGFR <30 mL/min, δεν μπορείτε να παίρνετε μετφορμίνη, κυρίως λόγω αύξησης του κινδύνου εμφάνισης γαλακτικής οξέωσης. (Το eGFR σας προκύπτει με τη χρήση ειδικού μαθηματικού τύπου που περιλαμβάνει την τιμή της κρεατινίνης του αίματος σας).

Γενικότερα, σε καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης γαλακτικής οξέωσης, όπως π.χ. βαριά χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, βαριά καρδιακή ανεπάρκεια, βαριά αφυδάτωση, σήψη κλπ, καλό είναι να μην λαμβάνετε μετφορμίνη.

Αν έχετε προγραμματίσει αξονική τομογραφία με τη χορήγηση ιωδιούχου σκιαγραφικού και το eGFR σας είναι κάτω από 60 mL/min, η μετφορμίνη πρέπει να διακόπτεται 2 24ωρα πριν την εξέταση και να επανεντάσσεται στην αγωγή 2 24ωρα μετά την εξέταση, εφόσον δεν επηρεαστεί το eGFR σας. Η ίδια τακτική πρέπει να ακολουθείται σε προγραμματισμένα χειρουργεία.

• Σκευάσματα μετφορμίνης που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Glucophage, Retaform, Glucofree, Glucoplus, Glucostop, Glucoformin, Metformin/MYLAN, Glycofren
• Σκευάσματα συνδυασμού φαρμάκων που ένα από τα συστατικά είναι η μετφορμίνη:
  • Competact, Eucreas, Janumet, Jentadueto, Komboglyze, Normell, Synjardy, Vipdomet, Vokanamet, Xigduo, Zomarist

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. E. Inzucchi, Diabetes Care Aug 2017, 40 (8) 1128-1132
2. Lv Z, Guo Y. Front Endocrinol (Lausanne). 2020 Apr 16; 11: 191
3. Flory J, Lipska K. JAMA. 2019 May 21;321(19):1926-1927
4. Αναθεωρημένη ΠΧΠ μετφορμίνης 2017
5. UKPDS 34, Lancet 1998; 352: 854-865
6. UKPDS 80, NEJM 2008; 359: 1577-1589

 

Πρόγραμμα Εκδήλωσης

Δελτίο Τύπου:

Στις 12 Απριλίου 2022 το SUMMIT για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας που διοργανώνει η «ΣΥΜΜΑΧΙΑ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ». 

Μεγάλος κίνδυνος για την υγεία, την οικονομία, αλλά και τον κοινωνικό ιστό αναδεικνύεται η αυξανόμενη επίπτωση της παχυσαρκίας, η οποία μπορεί να ξεκινά ακόμα και από την παιδική και εφηβική ηλικία, συνεχίζεται στην ενήλικη ζωή και πολύ συχνά οδηγεί και σε άλλα νοσήματα, όπως τα καρδιαγγειακά, ο διαβήτης τύπου ΙΙ, ο καρκίνος και άλλα.

Η καταπολέμηση της παχυσαρκίας αποτελεί θεμέλιο για την επίτευξη των παγκόσμιων στόχων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, μέσω της μείωσης της θνησιμότητας από τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα. Είναι μια επιδημία με εκτεταμένες συνέπειες για τα άτομα, την κοινωνία και την οικονομία και αποτελεί μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα.

H νόσος της παχυσαρκίας είναι μια χρόνια νόσος η οποία αυξάνει τα έμμεσα ιατρικά έξοδα έως και 30% και τα άμεσα ιατρικά έξοδα έως και 39%. Με βάση μελέτη του ΟΟΣΑ (2019), η επένδυση στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας είναι εξαιρετικά αποδοτική: για κάθε 1 δολάριο που ξοδεύεται για την πρόληψη της παχυσαρκίας δημιουργείται οικονομικό όφελος έως 6 δολάρια, που μπορεί να επενδυθεί σε άλλους τομείς της υγείας.

Για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτούνται πολλές παρεμβάσεις ταυτόχρονα που προϋποθέτουν πολυεπιστημονική συζήτηση και ευρεία διατομεακή δράση. Η ανάγκη αυτή οδήγησε στη δημιουργία της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ενός άτυπου δικτύου επιστημονικών εταιρειών, ινστιτούτων, πανεπιστημίων, σωματείων ασθενών και άλλων οργανισμών με στόχο να συνεισφέρουν στην αντιμετώπιση του περίπλοκου αυτού χρόνιου νοσήματος με ολιστική προσέγγιση. Στη ΣΥΜΜΑΧΙΑ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ συμμετέχουν σήμερα 20 οργανισμοί *.

Αυτή η πολυτομεακή, σύνθετη πραγματικότητα αναδεικνύεται και στη διοργάνωση της πρώτης κοινής δράσης της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ, ενός SUMMIT για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας, το οποίο πραγματοποιείται στις 12 Απριλίου 2022 (12-4-2022) στην Αθήνα, στην αίθουσα ΦΑΡΟΣ του ΚΠΙΣΝ με δυνατότητα φυσικής και διαδικτυακής παρακολούθησης. Στην εκδήλωση συμμετέχουν εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της πολιτείας, της επιστημονικής και ιατρικής κοινότητας, πανεπιστήμιων, ιδρυμάτων, εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης αλλά και ασθενών.

Σκοπός της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ είναι η ανάπτυξη στοχευμένων πολιτικών και παρεμβάσεων, η σύνταξη «Οδικού Χάρτη» για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας, αλλά και η προώθηση της επιστημονικής έρευνας.

Αποτελεί σημαντικό στόχο για την Ελλάδα να επενδύσει κατάλληλα και σε διάρκεια χρόνου για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας και να προσεγγίσει τους παγκόσμιους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης˙ να αναπτύξει δράσεις και παρεμβάσεις για την αναγνώριση της παχυσαρκίας ως νόσου, τη θεραπεία της, την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας την εκπαίδευση και την καθοδήγηση των πολιτών. Η σωστή και έγκυρη πληροφόρηση, η εκπαίδευση των εμπλεκομένων αλλά και της ιατρικής κοινότητας αποτελεί τον μοναδικό δρόμο για την πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη και απαιτεί την αρωγή όλων. «Η ισχύς εν τη ενώσει».

▪ Η είσοδος στο Summit είναι ελεύθερη. Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής ΕΔΩ
▪ Υπάρχει δυνατότητα για παρακολούθηση στον φυσικό χώρο ή διαδικτυακά.
▪ Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: www.action4obesity.gr για περισσότερες πληροφορίες για το Summit.

ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ
Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία | Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία – Πανελλήνια Ένωση Ενδοκρινολόγων | Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Οικονομίας και Πολιτικής της Υγείας – ΕΕΕΟΠΥ | Ελληνική Εταιρεία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής – ΕΛΕΓΕΙΑ | Ελληνική Εταιρεία Δημόσιας Υγείας | Ελληνική Εταιρεία Λιπιδιολογίας και Αθηροσκλήρωσης – ΕΕΛΙΑ | Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Παχυσαρκίας, Μεταβολισμού και Διαταραχών Διατροφής – ΕΠΑΜΕΔΙ | Ελληνική Ιατρική Εταιρεία Παχυσαρκίας | Ελληνικό Ίδρυμα Καρδιολογίας – ΕΛΙΚΑΡ | Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία | Ελληνικό Κολλέγιο Καρδιολογίας | Ελληνικό Κολλέγιο Μεταβολικών Νοσημάτων – ΕΚΟΜΕΝ | Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία | Εταιρεία Γενικής / Οικογενειακής Ιατρικής Ελλάδος – ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ | Εταιρεία Εσωτερικής Παθολογίας | Ιατρική Εταιρεία Αθηνών | Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής – ΙΚΠΙ | Ινστιτούτο Μελέτης Εκπαίδευσης στην Θρόμβωση και Αντιθρομβωτική Αγωγή – ΙΜΕΘΑ | Πανελλήνιος Σύλλογος Διαιτολόγων-Διατροφολόγων | Ελληνική Ακαδημία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας | ΙΜΕΡΟΕΣΣΑ Πανελλήνιος Σύλλογος Στήριξης Ατόμων με Παχυσαρκία.

 

Δείτε εδώ το πρωτότυπο Δελτίο Τύπου

 

Του Χάρη Δημοσθενόπουλου, ΜMedSci., PhD, Κλινικού Διαιτολόγου-Προϊστάμενου Διαιτολογικού Τμήματος ΓΝΑ Λαϊκό, Μέλος ΔΣ ΕΔΕ-Board Member of DNSG

 

Όλο και περισσότερες μελέτες τα τελευταία χρόνια έρχονται να υποστηρίξουν τις ευεργετικές επιπτώσεις της παραδοσιακής νηστείας στην υγεία. Επιστημονικά δεδομένα και στοιχεία που αφορούν τη μείωση στα υψηλά επίπεδα χοληστερίνης ή στα τριγλυκερίδια, αλλά και πιο ουσιαστικές επιπτώσεις σε άλλους παράγοντες υγείας όπως μείωση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου αποτελούν το καλύτερο επιχείρημα για να ακολουθήσει κάποιος τη νηστεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, κατά τη Σαρακοστή.

Παλιότερα στοιχεία του Τμήματος Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης όπως και πολύ πρόσφατα από μελέτες του Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού της Α’ Παθολογικής Κλινικής του ΑΠΘ έδειξαν ότι όσοι ακολουθούν τη νηστεία έχουν μειωμένη χοληστερόλη, υψηλότερα επίπεδα «καλών» αδιποκινών, όπως της αδιπονεκτίνης και της ιρισίνης, χαμηλότερο σωματικό βάρος και μικρότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου και καρδιαγγειακών επεισοδίων. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα άτομα ακολουθούν τη θρησκευτική νηστεία, ενώ τα ποσοστά αυτά βέβαια ανεβαίνουν όσο ανεβαίνουν και οι ηλικίες.

Από διατροφικής άποψης, η νηστεία αποτελεί μία σχεδόν φυτοφαγική διατροφή με ένα ημερήσιο διαιτολόγιο χαμηλό σε κατανάλωση κορεσμένων και trans λιπαρών οξέων και πλούσιο σε μονοακόρεστα λ.ο. (ελιές και λάδι ελιάς) αλλά και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (θαλασσινά, ξηροί καρποί, σουσάμι και ταχίνι), ιδιαίτερα υψηλό σε φυτικές ίνες, αντιοξειδωτικά συστατικά και βιταμίνες. Την ίδια στιγμή βέβαια είναι μία διατροφή που είναι συνολικά πλούσια σε λιπαρά και αμυλούχα τρόφιμα-υδατάνθρακες και για το λόγο αυτό απαιτεί προσοχή για τα άτομα με διαταραγμένα επίπεδα γλυκόζης, ουρικού οξέος και λιπιδίων.

Η νηστεία προσφέρει πολλά οφέλη στην υγεία. Οι περισσότερες μελέτες αποδεικνύουν πως η παραδοσιακή, λιτή νηστεία, με τα ελάχιστα κορεσμένα λιπαρά, τα άφθονα φυτικής προελεύσεως τρόφιμα (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς), τα θαλασσινά, το ταχίνι και το ελαιόλαδο μπορεί να ελαττώσει με το πέρασμα των ημερών τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων, της ολικής και της «κακής» (ή LDL) χοληστερόλης. Ωστόσο, οι πάσχοντες από ορισμένα προβλήματα υγείας πρέπει να είναι προσεκτικοί, διότι ακόμα και ένα πολύ υγιεινό διαιτολόγιο μπορεί να κρύβει παγίδες.

Ειδικότερα, τα άτομα με διαβήτη θα πρέπει να προσέχουν το μέγεθος μερίδας στα λαδερά φαγητά, όπως τα φασολάκια, οι μπάμιες, το μπριάμ, οι αγκινάρες, οι μελιτζάνες, τα όσπρια και τα γεμιστά με ρύζι, διότι αποτελούν πλούσιες πηγές υδατανθράκων. Τα γεύματα αυτά πρέπει να καταναλώνονται χωρίς ή με μικρή ποσότητα από ψωμί ή φρυγανιές, να έχουν σχετικά λίγο λάδι (για λιγότερες θερμίδες) και να συνοδεύονται, αν αυτό είναι εφικτό, από σαλάτα με πράσινα, φυλλώδη λαχανικά για ακόμα υψηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών (συμβάλλουν στην καλύτερη και βραδύτερη απορρόφηση των υδατανθράκων).

Επίσης, προσοχή απαιτείται σε τρόφιμα που καταναλώνονται κατά τη νηστεία και είναι πλούσια σε πουρίνες που αυξάνουν τα επίπεδα του ουρικού οξέος. Επομένως, τα άτομα με υπερουριχαιμία πρέπει να αποφεύγουν θαλασσινά και οστρακοειδή (λ.χ. μύδια, χτένια, αστακό, καβούρια, στρείδια), τρόφιμα και ροφήματα με μαγιά, δημητριακά ολικής άλεσης, αμύγδαλα, αλκοόλ και λαχανικά όπως ο αρακάς, τα φασόλια, το σπανάκι, οι φακές, τα μανιτάρια, η ντομάτα και το κουνουπίδι. Τέλος, η νηστεία λειτουργεί ιδιαίτερα ευεργετικά στη μείωση της «κακής» (LDL) χοληστερόλης και στην αύξηση της «καλής» (HDL) δεδομένου ότι υπάρχει κατανάλωση τροφίμων όπως οι ξηροί καρποί και το ταχίνι, το σουσάμι, τα χόρτα και τα λαχανικά, η βρώμη και τα φρούτα. Τα θαλασσινά, παρότι περιέχουν διαιτητική χοληστερόλη, όπως έχει αποδειχθεί δεν φαίνεται να αυξάνουν τα επίπεδά της στο αίμα, ειδικά αν δεν γίνεται υπερκατανάλωση.

Έτσι, κάνοντας κατάλληλους συνδυασμούς, με την αποφυγή υπερβολικών ποσοτήτων λαδιού και αμύλου, την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και την προσαρμογή της θεραπευτικής αγωγής (πιο εύκολο στα εντατικοποιημένα σχήματα ινσουλίνης και τις αντλίες) η διατροφή του διαβήτη μπορεί να συνδυαστεί με τη νηστεία, οδηγώντας ακόμα και σε μία καλύτερη ρύθμιση του.

Κάποια βασικά τρόφιμα της νηστείας που πρέπει να προσέξουμε είναι τα παρακάτω:

• Θαλασσινά: αποτελούν βασική πηγή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, είναι πολύτιμη πηγή ω-3 λιπαρών οξέων και χαμηλά σε κορεσμένο λίπος, αποδίδοντας περίπου 135Kcal περίπου στα 120g, χωρίς πρόσθετο λίπος.
• Όσπρια: είναι τα πιο παραδοσιακά τρόφιμα της νηστείας, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και διαλυτές και αδιάλυτες φυτικές ίνες που αποδίδουν πρωτεΐνες χαμηλής βιολογικής αξίας. Περίπου 1 πιάτο φασόλια γίγαντες αποδίδει 250kcal. Ο συνδυασμός τους με άλλες πηγές φυτικής πρωτεΐνης π.χ. ρύζι, πλιγούρι ή κινόα οδηγεί στην πρόσληψη υψηλότερης βιολογικής αξίας πρωτεΐνη λόγω της συμπλήρωσης των αμινοξέων από τις δύο τροφές όπου η κάθε μία αποδίδει τα δικά της αμινοξέα.
• Χαλβάς: τρόφιμο που προέρχεται από το σησάμι, πλούσιος σε ακόρεστα λιπαρά & σάκχαρα και πλούσιος σε βιταμίνη Ε, σίδηρο, ασβέστιο, φώσφορο, κάλιο, σελήνιο, μαγνήσιο και ψευδάργυρο, αλλά πολύ πλούσιος σε θερμίδες, αφού αποδίδει 500 θερμίδες/100g. Επίσης είναι πλούσιος σε σάκχαρα και για αυτό μία επιλογή χωρίς ζάχαρη π.χ. με στέβια θα ήταν ιδανικότερη επιλογή.
• Ταραμάς: προέρχεται από τα αβγά του μπακαλιάρου, αποτελεί καλή πηγή βιταμινών Α και D, μαγνησίου, ψευδαργύρου, φωσφόρου και καλίου, αλλά επειδή είναι πλούσιος σε αλάτι απαιτεί προσοχή. Επίσης αποδείδει 120kcal ανά κουταλιά της σούπας και άρα παχαίνει.
• Ελιές: πηγή του ποιοτικότερου λίπους και πηγή βιταμίνης Ε & Α και καροτενοειδών, καλίου, ασβεστίου, φωσφόρου, σιδήρου και μαγνησίου. 5 μικρές ή 3 μεγάλες αποδίδουν 45 θερμίδες και απαιτείται προσοχή στο αλάτι & στις θερμίδες.
• Λαχανικά (μαγειρεμένα ή σαλάτας): Πηγές φυτικών ινών και βιταμινών και ιχνοστοιχείων, αν καταναλωθούν με λίγο λάδι είναι χαμηλά σε θερμίδες και αποτελούν πηγή φυτικών πρωτεϊνών.
• Σόγια: υποκατάστατο εν μέρει του κρέατος, πηγή καλών λιπαρών οξέων & ω-3 και πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας. Προσφέρει διαλυτές φυτικές ίνες και είναι πλούσια σε βιταμίνες και μέταλλα, με έντονη αντιοξειδωτική δράση. Τα τελευταία χρόνια βέβαια έχει αρχίσει να αντικαθίσταται από άλλες φυτικές πηγές πρωτεϊνών, όπως ο αρακάς, η κινόα και ο αμάρανθος, το τοφού και η διατροφική μαγιά και άλλες.

Θεοχάρης Ι. Κουφάκης, Παθολόγος με εξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ακαδημαϊκός Υπότροφος, Τμήμα Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού – Διαβητολογικό Κέντρο, Α’ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

 

Η Ορθόδοξη νηστεία (ΟΝ) αποτελεί παραλλαγή της κλασικής Μεσογειακής διατροφής, της οποίας τα οφέλη στην ανθρώπινη υγεία είναι καλά τεκμηριωμένα από μεγάλο όγκο ερευνητικών δεδομένων. Σύμφωνα με τις επιταγές της Ορθόδοξης εκκλησίας, οι πιστοί θα πρέπει να νηστεύουν για συνολικά 180-200 ημέρες κατά τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους, μία διαδικασία που στοχεύει στον εξαγνισμό σώματος και ψυχής.

Κύριες περίοδοι νηστείας αποτελούν η Σαρακοστή (48 ημέρες πριν το Πάσχα), η νηστεία των Χριστουγέννων (40 ημέρες) και ο Δεκαπενταύγουστος (15 ημέρες), μεμονωμένες θρησκευτικές εορτές, καθώς και κάθε Τετάρτη και Παρασκευή. Κατά τη διάρκεια των περιόδων νηστείας απαγορεύεται η κατανάλωση κρέατος, γαλακτοκομικών και αυγών. Ωστόσο, επιτρέπεται η βρώση ψαριών, θαλασσινών, κρασιού και ελαιόλαδου, με εξαίρεση συγκεκριμένες ημέρες.

Η ΟΝ σχετίζεται με μείωση της προσλαμβανόμενης ενέργειας (κατά 180-208 θερμίδες/ημέρα συγκριτικά με τις μη νηστίσιμες περιόδους). Επίσης, παρατηρείται σημαντικός περιορισμός της κατανάλωσης λίπους, ειδικά του κορεσμένου (> 50%) και των trans λιπαρών οξέων (> 75%). Αντίθετα, αυξάνεται η πρόσληψη των «καλών» μονοακόρεστων λιπαρών οξέων, των οποίων η κατανάλωση σχετίζεται με μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Επίσης, κατά τη διάρκεια της ΟΝ αυξάνεται η κατανάλωση φυτικών ινών, υδατανθράκων, φυλλικού οξέος και μαγνησίου, ενώ παρατηρείται σημαντικός περιορισμός της πρόσληψης ασβεστίου και των βιταμινών D και B12. Αναφορικά με την κατανάλωση πρωτεϊνών, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι αντιφατικά, με άλλες μελέτες να δείχνουν αύξηση και άλλες μείωση της πρόσληψης κατά τις περιόδους ΟΝ σε σύγκριση με τις μη νηστίσιμες ημέρες.

Η ΟΝ, σαν μη κρεατοφαγική δίαιτα, φαίνεται να έχει ξεκάθαρα θετική επίδραση στα επίπεδα των λιπιδίων του ορού. Συγκεκριμένα, κατά τις περιόδους νηστείας έχει παρατηρηθεί μείωση της ολικής και LDL (κακής) χοληστερόλης κατά 12.5 και 15.9%, αντίστοιχα. Από την άλλη μεριά, φαίνεται πως η μείωση συμπαρασύρει και την HDL (καλή) χοληστερόλη, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές αν αυτό το γεγονός επηρεάζει δυσμενώς την καρδιαγγειακή υγεία. Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι μετά τη διακοπή της νηστείας, τα επίπεδα των λιπιδίων του ορού επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα.

Σε ότι αφορά τη γλυκόζη νηστείας, κάποιες μελέτες έχουν καταδείξει μία τάση προς μία μη στατιστικώς σημαντική μείωση των επιπέδων της κατά περίπου 3 mg/dl μετά τη νηστεία. Μία άλλη μελέτη ανέδειξε σημαντική διαφορά της γλυκόζης πριν και μετά την περίοδο νηστείας των Χριστουγέννων ανάμεσα σε νήστες (-3.6 mg/dl) και μη νήστες (+4.4 mg/dl). Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδηλώνουν αρνητική επίδραση της ΟΝ στα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης, καθώς η συστολική αρτηριακή πίεση φαίνεται να αυξάνει κατά περίπου 8 mm Hg κατά τη διάρκεια αυτής. Εξήγηση για αυτήν την παρατήρηση θα μπορούσαν να αποτελέσουν η προσθήκη μεγαλύτερης ποσότητας αλατιού κατά τη νηστεία, προς χάριν της γεύσης, αλλά και η μειωμένη διατροφική πρόσληψη του ασβεστίου, δεδομένου ότι το τελευταίο έχει ευνοϊκή επίδραση στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.

Αναφορικά με το σωματικό βάρος φαίνεται ότι κατά τη διάρκεια της νηστείας υπάρχει μία μείωση κατά περίπου 2%, ενώ άλλες μελέτες είναι ενδεικτικές μείωσης του Δείκτη Μάζας Σώματος κατά 0.4 kg/m².

Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση ότι η ΟΝ οδηγεί σε ανάπτυξη αναιμίας λόγω μη βρώσης κρέατος, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι καθησυχαστικά. Οι νήστες βρέθηκαν να έχουν ικανοποιητικά επίπεδα σιδήρου και των σχετικών αιματολογικών παραμέτρων, παρά τον περιορισμό της κατανάλωσης κρέατος, προφανώς λόγω της αυξημένης πρόσληψης μη ζωικών πηγών σιδήρου, όπως τα όσπρια. Κάποιο ρόλο ίσως παίζει και η επαρκής πρόσληψη της βιταμίνης C λόγω άφθονης κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών κατά τις περιόδους νηστείας, η οποία ως γνωστόν διευκολύνει την απορρόφηση του σιδήρου.

Ένας ειδικός υπότυπος της ΟΝ, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και πιθανώς επιδράσεις, είναι η Αθωνική νηστεία, όπως αυτή επιτελείται από τους μοναχούς του Αγίου Όρους. Το συγκεκριμένο είδος της ΟΝ χαρακτηρίζεται από την καθολική αποχή από το κρέας (ακόμη και κατά τις μη νηστίσιμες περιόδους) και την ενσωμάτωση στοιχείων διαλειμματικής νηστείας, καθώς οι μοναχοί απέχουν της τροφής από τη δύση μέχρι την αυγή του ηλίου εξαιτίας των θρησκευτικών τους καθηκόντων. Συγκριτικά με την κλασική ΟΝ, η Αθωνική δίαιτα χαρακτηρίζεται από μειωμένη πρόσληψη θερμίδων, κάτι που αντικατοπτρίζεται στο καλό ανθρωπομετρικό (μειωμένο σωματικό λίπος) και λιπιδαιμικό προφίλ των μοναχών του Αγίου Όρους. Επίσης, πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η Αθωνική διατροφή σχετίζεται με αύξηση δύο «καλών» αδιποκινών, της αδιπονεκτίνης και της ιρισίνης, των οποίων οι συγκεντρώσεις στο πλάσμα εμφανίζουν αντίστροφη συσχέτιση με τον κίνδυνο ανάπτυξης Σακχαρώδη Διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Κάποιες δυνητικά αρνητικές επιπτώσεις της νηστείας, κυρίως σε ό,τι αφορά στη μειωμένη πρόσληψη ασβεστίου και των βιταμινών D και B12 (λόγω αποχής από τα γαλακτοκομικά και το κρέας), χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης στο μέλλον.

Συμπερασματικά, η ΟΝ φαίνεται να έχει αρκετές θετικές επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία, αλλά και κάποιες που χρήζουν περαιτέρω αξιολόγησης. Θα πρέπει ωστόσο να γίνει σαφές, ότι όλες οι μέχρι σήμερα μελέτες έχουν διεξαχθεί σε υγιείς πληθυσμούς και δεν υπάρχει κανένα διαθέσιμο δεδομένο για την επίδραση της τελευταίας σε «ειδικές» κατηγορίες πληθυσμού, όπως εγκυμονούσες, παιδιά, άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη, γυναίκες με οστεοπόρωση, κ.τ.λ. Ειδικά για τα άτομα με διαβήτη, η αύξηση της κατανάλωσης υδατανθράκων κατά τις περιόδους νηστείας απαιτεί προσοχή. Καλό θα είναι να προτιμώνται τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. Σε άτομα που κάνουν χρήση ινσουλίνης (εντατικοποιημένα σχήματα ή αντλίες) ,θα πρέπει η ποσότητα, το είδος και η ώρα λήψης των υδατανθράκων να συντονίζονται με τη δόση και τον χρόνο δράσης του σκευάσματος ινσουλίνης που χρησιμοποιείται. Τέλος, είναι σκόπιμο οι ασθενείς να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν ξεκινήσουν περιόδους νηστείας και ειδικά όταν αυτές πρόκειται να είναι παρατεταμένες.

 

Βιβλιογραφία

1. Koufakis T, Karras SN, Antonopoulou V, Angeloudi E, Zebekakis P, Kotsa K. Effects of Orthodox religious fasting on human health: a systematic review. Eur J Nutr. 2017;56:2439-55.
2. Karras SN, Koufakis T, Petróczi A, Folkerts D, Kypraiou M, Mulrooney H, et al. Christian Orthodox fasting in practice: a comparative evaluation between Greek Orthodox general population fasters and Athonian monks. Nutrition. 2018;59:69-76.
3. Koufakis T, Karras SN, Zebekakis P, Kotsa K. Orthodox Religious Fasting as a Medical Nutrition Therapy for Dyslipidemia: Where do we stand and how far can we go? Eur J Clin Nutr. 2018;72:474-9.
4. Karras SN,Koufakis T, Adamidou L, Polyzos SA, Karalazou P, Thisiadou K, et al. Similar late effects of a 7-week orthodox religious fasting and a time restricted eating pattern on anthropometric and metabolic profiles of overweight adults. Int J Food Sci Nutr. 2021;72:248-58.
5. Karras SN, Koufakis T, Adamidou L, Dimakopoulos G, Karalazou P, Thisiadou K, et al. Effects of Christian Orthodox Fasting Versus Time-Restricted Eating on Plasma Irisin Concentrations Among Overweight Metabolically Healthy Individuals. Nutrients. 2021;13:1071.

 

 

Μαζιώτη Χριστίνα, Επισκέπτρια Υγείας, MSc “Θεραπευτική Εκπαίδευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη’’, Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΠ «Τζάνειο»

 

Ο  σακχαρώδης διαβήτης είναι μία χρόνια νόσος που δημιουργεί την αίσθηση της μόνιμης απώλειας της προηγούμενης κατάστασης της υγείας.

Στο ‘’παραδοσιακό’’ μοντέλο φροντίδας, οι επαγγελματίες υγείας είναι οι ‘’ειδικοί’’ που αναγνωρίζουν τα προβλήματα του ασθενή, καθορίζουν το πλάνο φροντίδας και  είναι υπεύθυνοι για το κλινικό αποτέλεσμα. Ο ασθενής είναι υπεύθυνος μόνο για τη συμμόρφωση με τις οδηγίες που του δίνουν οι επαγγελματίες υγείας.

Αντίθετα, σύμφωνα με τις σύγχρονες ανθρωποκεντρικές θεωρήσεις της υγείας και της ασθένειας, ο πάσχων τοποθετείται στο επίκεντρο της φροντίδας και την καθορίζει σε σημαντικό βαθμό. Η αυτοδιαχείριση είναι ιδιαίτερα σημαντική, τα ίδια τα άτομα είναι υπεύθυνα για τη λήψη αποφάσεων που αφορά στην επίλυση καθημερινών προβλημάτων που σχετίζονται με τη φροντίδα τους.

Η νόσος δεν είναι θεραπεύσιμη, αλλά ελέγχεται, έχει σιωπηλή πορεία και σχετίζεται με τον τρόπο ζωής.

Η θεραπεία είναι σημαντική για την επιβίωση, χρειάζεται όμως εκπαίδευση για την εφαρμογή της.

Η εκπαίδευση στην αυτοδιαχείριση είναι μια συνεργατική και δια δραστική διαδικασία που εμπλέκει το άτομο που πάσχει από διαβήτη, την οικογένειά του και τον επαγγελματία υγείας, με σκοπό την τροποποίηση της συμπεριφοράς υγείας και την καλύτερη διαχείριση της νόσου. Η προαγωγή της αυτοδιαχείρισης επιτυγχάνεται μέσω της υλοποίησης οργανωμένων προγραμμάτων εκπαίδευσης .

Η Θεραπευτική Εκπαίδευση δίνει τη δυνατότητα στα άτομα με διαβήτη να αποκτήσουν και να διατηρήσουν επιδεξιότητες που θα τους επιτρέπουν την ευνοϊκότερη διαχείριση της ζωής και της νόσου τους. Περιλαμβάνει την ενημέρωση, συνειδητοποίηση, µάθηση σε θέματα αυτοφροντίδας και ψυχοκοινωνική υποστήριξη σε σχέση µε τη νόσο και την προτεινόμενη θεραπεία.

Στοχεύει να βοηθήσει τα ίδια και την οικογένειά τους να καταλάβουν την ασθένεια και τη θεραπεία της, να συνεργάζονται με τους θεραπευτές τους και να διατηρήσουν ή να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους.

Η εκπαίδευση στην αυτοδιαχείριση του διαβήτη πρέπει να είναι ανθρωποκεντρική, με σεβασμό, συνέπεια προς τις προτιμήσεις, ανάγκες και αξίες του ατόμου και να βοηθά στην καθοδήγηση των κλινικών αποφάσεων.

Το άτομο με διαβήτη:

• Πρέπει να αποδεχθεί τη σχετική απώλεια της «ακεραιότητάς» του
• Να γνωρίζει πως να αντιδρά στα οξέα επεισόδια
• Να τροποποιήσει την προσωπική του ζωή
• Να ξεπεράσει τις αναστολές του και να εκφράσει ελεύθερα τις προκαταλήψεις του
• Να εκφράσει ελεύθερα την εμπειρία του από την αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη
• Να εκμυστηρευτεί τους φόβους, αλλά και τις ελπίδες του.

Για να επιτευχθούν αυτά πρέπει να αλλάξει τη συμπεριφορά του σε καθημερινή βάση σε διάφορους τομείς: να βελτιώσει τη διατροφή του, να μειώσει το κάπνισμα, να αυξήσει την άσκηση, να μάθει να διαχειρίζονται τα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης. Συμπεριφορές που ξέρει ότι πρέπει να τις αλλάξει αλλά δεν είναι εύκολο γιατί πολλές από αυτές  είναι μια συνήθεια χρόνων που του αποδίδει απόλαυση.

Ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει να στοχεύει στη θεραπευτική εκπαίδευση. Εκπαίδευση δεν είναι απλή μεταφορά γνώσεων ούτε απομνημόνευση πληροφοριών ούτε σχέση δασκάλου – μαθητή.

Εκπαίδευση  σημαίνει  Κινητοποίηση για:

• Την κατανόηση της χρονιότητας της νόσου και της σπουδαιότητας της ενεργούς συμμετοχής του διαβητικού ατόμου στη θεραπεία του
• Την ανάπτυξη νέων πρακτικών που θα συμβάλλουν στην αλλαγή της συμπεριφοράς και στη βελτίωση της μεταβολικής του ρύθμισης.

Τεχνικές παρέμβασης. Η εκπαίδευση μπορεί να γίνεται είτε σε:

• Ατομικές συνεδρίες: όπου το άτομο μπορεί να εκφράσει πιο εύκολα ερωτήσεις και τις φοβίες του σχετικά με τη νόσο
• Ομαδικές συνεδρίες: όπου τα άτομα αναπτύσσουν σχέσεις ομάδας ανταλλάσοντας γνώσεις και εμπειρίες. Είναι ιδιαίτερα αποδοτική για τα άτομα που παρουσιάζουν δυσκολίες μάθησης ή και αποδοχής της νόσου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δε μπορούν να μετατρέψουν τη νέα συμπεριφορά σε μια συνήθη πρακτική δίχως μια καθοδήγηση για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα. Χρειάζεται να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της μάθησης με το να συνδέουν νέες πληροφορίες σε ότι είναι ήδη γνωστό. Η πρότερη γνώση είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο “χτίζεται” η γνώση του μέλλοντος.

Κάθε μία πρακτική έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της και η ομάδα των εκπαιδευτών αποφασίζει κατά περίπτωση ποιο μοντέλο θα εφαρμοστεί.

Ποιόν εκπαιδεύουμε;

• Το διαβητικό άτομο
• Την οικογένεια ή τους φίλους οι οποίοι είναι χρήσιμοι συνεργάτες και όχι παθητικοί θεατές.

Προϋποθέσεις για το σχεδιασμό της ομάδας:

• Οι ατομικές ανάγκες του ατόμου
• Η αντιμετώπιση του στρες
• Η ικανότητα μάθησης
• Η ψυχολογική υποστήριξη
• Η ηλικία

Σκοπός των ομάδων εκπαίδευσης είναι:

• Να οδηγήσουμε μικρές ομάδες 3 -10 ατόμων με διαβήτη σε ανοιχτή και ουσιαστική συζήτηση σχετικά με την κατάστασή τους
• Να μάθουν μέσα από τη γνώση και τις εμπειρίες άλλων ατόμων που βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση.

Πως μαθαίνει το άτομο με διαβήτη;

Ξεκινώντας:

• Από αυτό που είναι: από τα ατομικά πιστεύω, τις αξίες και τις πεποιθήσεις του
• Από αυτά που ήδη ξέρει: τι γνωρίζει για τη νόσο;
• Από τις αντιλήψεις του: τις στάσεις που έχει σε θέματα υγείας

Τα άτομα με διαβήτη δεν μαθαίνουν με τον ίδιο τρόπο, ούτε με τον ίδιο ρυθμό. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να ενθαρρύνει κανείς τα άτομα να τροποποιήσουν τη συμπεριφορά τους προκειμένου να επιτύχουν έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, επειδή ο τρόπος ζωής εξαρτάται από τα ατομικά πιστεύω και τις αξίες.

    Μπορούμε να εκπαιδεύσουμε και τους δύο τύπους διαβήτη στην ίδια ομάδα;

Οι ομάδες που εκπαιδεύουμε θα πρέπει να είναι ομοιογενείς γιατί:

    

Η ομαδική εκπαίδευση βοηθά το άτομο με διαβήτη:

• Να αποκτήσει αυτονομία
• Να έχει ενεργή συμμετοχή στη διαδικασία εκπαίδευσης
• Να έχει ενεργή συμμετοχή στο σχεδιασμό της εκπαίδευσης
• Να αντλεί ενδυνάμωση
• Να καθορίζει την εκπαίδευσή του ανάλογα με τις ανάγκες του

Η συνομιλία με κάποιον που βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με κάποιον άλλον στην ομάδα έχει τρομερή δύναμη.

Οι ομάδες σχεδιάζονται ώστε να είναι διασκεδαστικές, διαδραστικές, συμμετοχικές και να έχουν τελικό στόχο τη μάθηση και την τροποποίηση της συμπεριφοράς των διαβητικών ατόμων.

Η θεραπευτική εκπαίδευση αποτελεί  μια συνεχή διαδικασία που θα επιφέρει σε βάθος χρόνου το επιθυμητό αποτέλεσμα της παρέμβασης. Οι μακροχρόνιες αλλαγές δεν συμβαίνουν από τη μια μέρα στην άλλη. Η  προσπάθεια αλλαγής του τρόπου ζωής των διαβητικών ατόμων αποτελεί συλλογικό έργο της εκπαιδευτικής ομάδας.

Θεωρείται απαραίτητη η επαφή και η συνεργασία μεταξύ των μελών της ομάδας καθώς και η συνεχιζόμενη εκπαίδευση τόσο των ατόμων με διαβήτη όσο και της διεπιστημονικής ομάδας.

Η κατάλληλη προσέγγιση του ατόμου με διαβήτη, της οικογένειάς και η χρήση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων των μελών της διεπιστημονικής ομάδας, μπορούν να οδηγήσουν σε πιο αποτελεσματική θεραπευτική αντιμετώπιση, προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες οργανικές και συναισθηματικές ανάγκες του ατόμου και των προτεραιοτήτων που εκείνο θέτει στη ζωή του.