Blog

Diabetes and Nutrition Study Group (DNSG) of the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Evidence-based European recommendations for the dietary management of diabetes. Diabetologia. 2023 Apr 17. doi: 10.1007/s00125-023-05894-8. Epub ahead of print. PMID: 37069434.

Τον Απρίλιο του 2023 δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Diabetologia οι Ευρωπαϊκές συστάσεις για τη διατροφή στο σακχαρώδη διαβήτη από την Ομάδα Εργασίας Διαβήτη και Διατροφής (Diabetes and Nutrition Study Group, DNSG) της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη (European Association for the Study of Diabetes, EASD).

Η διαχείριση του διαβήτη, που συμπεριλαμβάνει την πρόληψη και την αντιμετώπιση του, βασίζεται σε τεκμηριωμένες συστάσεις. Εκτός από τους άλλους ακρογωνιαίους λίθους της διαχείρισης του διαβήτη, οι διατροφικές συστάσεις έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν τη γλυκαιμική ρύθμιση, να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ατόμων με διαβήτη. Η ομάδα Εργασίας Διαβήτη και Διατροφής ανανέωσε τις συστάσεις που είχαν δημοσιευθεί το 2004 σχετικά με τη διατροφική διαχείριση των ατόμων με διαβήτη με σκοπό την παροχή στους επαγγελματίες υγείας τεκμηριωμένων κατευθυντήριων οδηγιών.

Για να γίνει αυτή η ενημέρωση των συστάσεων, νέες συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν σε σημαντικά θέματα με σκοπό την διεύρυνση των υπαρχόντων δεδομένων. Οι κατευθυντήριες οδηγίες χρησιμοποίησαν ως βάση τις προηγούμενες οδηγίες που διευρύνθηκαν και συμπεριλαμβάνουν συστάσεις σχετικά με τα διατροφικά πρότυπα, τα επεξεργασμένα τρόφιμα, την υποστήριξη των ασθενών και την ύφεση του διαβήτη τύπου 2. Για τον προσδιορισμό της βαρύτητας των συστάσεων που προκύπτουν από τις συστηματικές ανασκοπήσεις, χρησιμοποιήθηκε η βαθμολογία Συστάσεων, Αξιολόγησης, Προσέγγισης, Ανάπτυξης και Εκτίμησης (Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluations, GRADE).

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η κατανάλωση τροφίμων και η υιοθέτηση διαιτητικών μοτίβων είναι σημαντικά για τη διαχείριση του διαβήτη. Οι βασικές συστάσεις για τα άτομα με διαβήτη είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοιες με αυτές του γενικού πληθυσμού. Σημαντικά μηνύματα είναι η κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων φυτικών τροφών, όπως τα δημητριακά ολικής αλέσεως, φρούτων και λαχανικών, οσπρίων και ξηρών καρπών. Συνίσταται να ελαχιστοποιείται η κατανάλωση κόκκινου ή επεξεργασμένου κρέατος, νατρίου, αναψυκτικών με ζάχαρη και επεξεργασμένων δημητριακών. Οι επικαιροποιημένες συστάσεις αντικατοπτρίζουν τα νεότερα δεδομένα και εάν υιοθετηθούν θα βελτιώσουν την υγεία των ατόμων με διαβήτη.

Επιμέλεια: Αναστάσιος Τεντολούρης

Noorzae R, Junker TG, Hviid AP, Wohlfahrt J, Olsen SF. Risk of Type 1 Diabetes in Children Is Not Increased After SARS-CoV-2 Infection: A Nationwide Prospective Study in Denmark. Diabetes Care. 2023 Apr 14:dc222351. doi: 10.2337/dc22-2351. Epub ahead of print. PMID: 37058353.

Μία σειρά από επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι η λοίμωξη με τον ιό SARS-CoV-2 στα παιδιά μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔΤ1). Στο περιοδικό Diabetes Care τον Απρίλιο του 2023 δημοσιεύθηκε μία προοπτική μελέτη από τη Δανία που είχε ως στόχο την αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ της λοίμωξης με τον ιό SARS-CoV-2 και την εμφάνιση ΣΔΤ1 στα παιδιά. Η Δανία είχε ένα από τα υψηλότερα ποσοστά πραγματοποίησης τεστ για SARS-CoV-2 κατά τη διάρκεια της COVID-19 πανδημίας (90% των παιδιών είχαν υποβληθεί σε τεστ για SARS-CoV-2). Το θέμα είναι σημαντικό γιατί μία συσχέτιση θα υποστήριζε την πιθανή ιογενή αιτιολογία του ΣΔΤ1 και επίσης θα αυξάνονταν οι ανησυχίες σχετικά με τις σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες της λοίμωξης COVID-19.

Η μελέτη ήταν εθνική και βασίστηκε σε μητρώα που περιλάμβανε όλους τους κάτοικους Δανίας ηλικίας από 0 έως 17 ετών από την 1^η Μαρτίου 2020 έως την 25^η Αυγούστου 2022 που είχαν υποβληθεί σε τουλάχιστον ένα τεστ για τον ιό SARS-CoV-2. Τα τεστ για SARS-CoV-2 (θετικά και αρνητικά) αναγνωρίστηκαν από το Εθνικό σύστημα επιτήρησης για το SARS-CoV-2. Οι διαγνώσεις ΣΔΤ1 και διαβητικής κετοξέωσης ταυτοποιήθηκαν με τους κωδικούς ICD-10 (E10 και E101, αντίστοιχα) στο Εθνικό Μητρώο Ασθενών.

Συνολικά 1.115.716 παιδιά με (n = 1.593.937 ανθρωπο-έτη) υποβλήθηκαν σε τουλάχιστον ένα τεστ για SARS-CoV-2 κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης. Από αυτούς, 1.044.727 παιδιά με (n = 1.174.677 ανθρωπο-έτη) είχαν αρνητικό τεστ για SARS-CoV-2, ενώ 720.592 παιδιά με (n = 419.260 ανθρωπο-έτη) είχαν θετικό τεστ για SARS-CoV-2 σε κάποιο σημείο κατά την περίοδο παρακολούθησης. Μεταξύ των παιδιών που εξετάστηκαν, 613 διαγνώστηκαν με ΣΔΤ1 κατά τη διάρκεια 1.593.937 ανθρωπο-ετών, που αντιστοιχεί σε ένα ποσοστό επίπτωσης 38,5 ανά 100.000 ανθρωπο-έτη. Σε σύγκριση με τα παιδιά που είχαν ιστορικό μόνο αρνητικών τεστ για SARS-CoV-2, δεν παρατηρήθηκε υψηλότερος κίνδυνος για εμφάνιση ΣΔΤ1 σε παιδιά σε διάστημα 30 ημερών ή περισσότερο μετά από ένα θετικό τεστ για SARS-CoV-2 [Hazard ratio (95% CI): 0.85 (0.70–1.04)].

Συμπερασματικά, η προοπτική αυτή μελέτη στη Δανία ανέδειξε ότι η λοίμωξη SARS-CoV-2 δεν σχετίζεται με την εμφάνιση ΣΔΤ1 στα παιδιά.

Επιμέλεια: Αναστάσιος Τεντολούρης

Malone JI, Gao X, Lorenzi GM, Raskin P, White NH, Hainsworth DP, Das A, Tamborlane W, Wallia A, Aiello LP, Bebu I; Diabetes Control and Complications Trial (DCCT)-Epidemiology of Diabetes Interventions and Complications (EDIC) Research Group. Retinopathy During the First 5 Years of Type 1 Diabetes and Subsequent Risk of Advanced Retinopathy. Diabetes Care. 2023 Apr 1;46(4):680-686. doi: 10.2337/dc22-1711. PMID: 36511796.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν ετήσιο έλεγχο για την ύπαρξη αμφιβληστροειδοπάθειας στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔΤ1) μετά από τα πρώτα πέντε έτη από τη διάγνωση του διαβήτη. Σε μία ανάλυση των μελετών DCCT/EDIC που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Diabetes Care τον Απρίλιο του 2023 εξετάστηκε εάν τα άτομα με ΣΔΤ1 που αναπτύσσουν οποιοδήποτε βαθμού αμφιβληστροειδοπάθεια στα πρώτα 5 έτη από τη διάγνωση του διαβήτη έχουν αυξημένο κίνδυνο για περαιτέρω εξέλιξη της αμφιβληστροειδοπάθειας ή για εμφάνιση παραγωγικής αμφιβληστροειδοπάθειας, κλινικά σημαντικής ωχροπάθειας, φωτοπηξίας με λέιζερ ή θεραπείας με ενδοφθάλμια ένεση anti-VEGF.

Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια αξιολογήθηκε προοπτικά χρησιμοποιώντας τυποποιημένη φωτογραφία βυθού επτά πεδίων. Η εξέταση βυθού πραγματοποιούνταν κάθε 6 μήνες στη μελέτη DCCT και κάθε 4 χρόνια στη μελέτη EDIC. Η πρώιμη έναρξη διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας ορίστηκε ως η ύπαρξη αμφιβληστροειδοπάθειας εντός των 5 πρώτων ετών από τη διάγνωση του ΣΔΤ1.  Η μέση διάρκεια παρακολούθησης ήταν 6.5 χρόνια στη μελέτη DCCT και >25 έτη στη μελέτη EDIC.

Στην ανάλυση συμμετείχαν 853 άτομα με ΣΔΤ1 που είχαν διάρκεια διαβήτη <5 έτη κατά τη διάρκεια της τυχαιοποίησης στη μελέτη DCCT. Συνολικά 484 (56,7%) άτομα είχαν πρώιμη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Στα μη προσαρμοσμένα μοντέλα, τα άτομα με πρώιμη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είχαν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης παραγωγικής αμφιβληστροειδοπάθειας [ΗR (95% CI): 1,51 (1,12-2,02), P = 0,006], κλινικά σημαντικής ωχροπάθειας [HR (95% CI): 1,44 (1,10-1,8), P = 0,008] και πραγματοποίησης φωτοπηξίας με λέιζερ [HR (95% CI): 1,48 (1,12-1,96), P = 0,006] σε σύγκριση με άτομα χωρίς πρώιμη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Αυτές οι συσχετίσεις παρέμειναν σημαντικές όταν έγινε προσαρμογή ως προς τη HbA1c.  Ωστόσο μόνο η συσχέτιση με την παραγωγική αμφιβληστροειδοπάθεια παρέμεινε σημαντική έπειτα από προσαρμογή ως προς την ηλικία, τη διάρκεια του διαβήτη, τη HbA1c, το φύλο, τη συστολική/διαστολική αρτηριακή πίεση, τις σφύξεις, τη χρήση αΜΕΑ, τον ρυθμό απέκκρισης λευκωματίνης και την εκτιμώμενο ρυθμό σπειραματικής διήθησης [HR (95% CI): 1,47 (1,04-2,06], P = 0,028].

Συμπερασματικά, τα άτομα με ΣΔΤ1 που αναπτύσσουν αμφιβληστροειδοπάθεια στα πρώτα 5 έτη από τη διάγνωση του διαβήτη μπορεί να έχουν υψηλότερο κίνδυνο μακροπρόθεσμης εμφάνισης προχωρημένης αμφιβληστροειδοπάθειας, ιδιαίτερα παραγωγικής αμφιβληστροειδοπάθειας. Ο εντοπισμός της πρώιμης διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας μπορεί να επηρεάσει την πρόγνωση και να βοηθήσει στην καθοδήγηση της θεραπευτικής διαχείρισης στα άτομα με ΣΔΤ1.

Επιμέλεια: Αναστάσιος Τεντολούρης

Minschart C, et al. Low Gestational Weight Gain in Women With Gestational Diabetes Is Safe With Better Metabolic Profile Postpartum. J Clin Endocrinol Metab. 2023;108(3):665-679. doi: 10.1210/clinem/dgac599.

Στην παρούσα πολυκεντρική προοπτική μελέτη κοόρτης εξετάστηκε η επίδραση της πρόσληψης σωματικού βάρους (χαμηλή, εντός των ορίων, υψηλή) σε γυναίκες με Σακχαρώδη Διαβήτη της Κύησης (ΣΔΚ) και σε γυναίκες με φυσιολογική ανοχή στη γλυκόζη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Οι γυναίκες με ΣΔΚ και χαμηλή πρόσληψη σωματικού βάρους επέδειξαν παρόμοια ποσοστά πρόωρων τοκετών, καθώς και γέννησης νεογνών με ανεπαρκή ανάπτυξη για την ηλικία κύησης (SGA – Small For Gestational Age). Επίσης, μετά την εγκυμοσύνη είχαν μικρότερη πιθανότητα να γίνουν υπέρβαρες ή παχύσαρκες σε σύγκριση με τις γυναίκες στις οποίες η πρόσληψη σωματικού βάρους ήταν εντός των ορίων.

Στο ΣΔΚ με υψηλή πρόσληψη σωματικού βάρους καταγράφηκε αυξημένη συχνότητα νεογνικής υπογλυκαιμίας (30,8%) σε σχέση με τις κυήσεις που η πρόσληψη σωματικού βάρους ήταν εντός των ορίων (5,9%). Οι κυήσεις με φυσιολογική ανοχή στη γλυκόζη και υψηλή πρόσληψη σωματικού βάρους, έναντι των κυήσεων με πρόσληψη σωματικού βάρους εντός των ορίων, εμφάνισαν μεγαλύτερη συχνότητα επεμβατικού τοκετού (π.χ. με χρήση εμβρυουλκού) (15,9% έναντι 11,9% P =0,035) και υψηλότερα ποσοστά γέννησης μεγαλόσωμων για την ηλικία κύησης νεογνών (LGA – Large for Gestational Age) (19,3% έναντι 10,4% P =0,012).

Συμπερασματικά, η χαμηλή πρόσληψη σωματικού βάρους στο ΣΔΚ δε συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης περιγεννητικών επιπλοκών και συνδυάζεται με καλύτερο μεταβολικό προφίλ μετά την εγκυμοσύνη. Η αυξημένη πρόσληψη σωματικού βάρους στο ΣΔΚ αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης νεογνικής υπογλυκαιμίας και εμφάνισης παχυσαρκίας μετά την εγκυμοσύνη.

Επιμέλεια: Πέτρος Θωμάκος

McVean J, et al. Effect of Tight Glycemic Control on Pancreatic Beta Cell Function in Newly Diagnosed Pediatric Type 1 Diabetes. A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2023;329(12):980-989. doi:10.1001/jama.2023.2063.

Στα νεοδιαγνωσθέντα άτομα με ΣΔΤ1 η ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα σε επίπεδα που προσεγγίζουν τα φυσιολογικά, εκτιμάται ότι μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση της λειτουργικότητας των β-κυττάρων του παγκρέατος, μέσω της μείωσης της γλυκοτοξικότητας. Στην παρούσα μελέτη, 113 άτομα ηλικίας 7 έως 17 ετών με πρόσφατη διάγνωση ΣΔΤ1 τυχαιοποιήθηκαν είτε να χρησιμοποιήσουν κλειστό σύστημα χορήγησης ινσουλίνης με αντλία (υβριδικό «τεχνητό πάγκρεας»), προκειμένου να πετύχουν πολύ αυστηρή ρύθμιση του σακχάρου, είτε να λάβουν τη συνήθη θεραπεία στην οποία συμπεριλαμβανόταν η χρήση συστήματος συνεχούς καταγραφής της γλυκόζης (CGMS). Επιπλέον, τα άτομα με σωματικό βάρος άνω των 30 kg τυχαιοποιήθηκαν να λάβουν βεραπαμίλη, η χρήση της οποίας έχει συσχετιστεί με βελτίωση της λειτουργικότητας των β-κυττάρων, ή εικονικό φάρμακο. Μετά από χρονικό διάστημα 52 εβδομάδων από τη διάγνωση του ΣΔ, με τη χρήση της δοκιμασίας μεικτού γεύματος (MMTT) δεν διαπιστώθηκε διαφορά στην έκκριση c-πεπτιδίου μεταξύ των δυο ομάδων. Η περιοχή κάτω από την καμπύλη για την έκκριση του c-πεπτιδίου μειώθηκε από τα 0,57 pmol/mL στα 0,45 pmol/mL στην ομάδα εντατικοποιημένης παρέμβασης και αντίστοιχα από τα 0,60 στα 0,50 pmol/mL στην ομάδα ελέγχου (P = 0,89). Το μέσο ποσοστό του χρόνου εντός εύρους στόχου για την ομάδα του υβριδικού «τεχνητού παγκρέατος» ήταν 78%, ενώ αντίστοιχα για την ομάδα ελέγχου ήταν 64%. Στην κάθε ομάδα καταγράφηκε 1 επεισόδιο σοβαρής υπογλυκαιμίας και 1 επεισόδιο διαβητικής κετοξέωσης.

Συμπερασματικά, σε νεοδιαγνωσθέντα με ΣΔΤ1 άτομα παιδικής και εφηβικής ηλικίας η χρήση του υβριδικού «τεχνητού παγκρέατος» συνέβαλε στην επίτευξη καλύτερης γλυκαιμικής ρύθμισης, αλλά δεν απέτρεψε την πτώση των επιπέδων του c-πεπτιδίου, έναντι της ομάδας που ακολούθησε τη συμβατική θεραπευτική αντιμετώπιση.

Επιμέλεια: Πέτρος Θωμάκος

Pyatak EA, et al. Impact of Overnight Glucose on Next-Day Functioning in Adults With Type 1 Diabetes: An Exploratory Intensive Longitudinal Study. Diabetes Care. 2023 Mar 2:dc222008. doi: 10.2337/dc22-2008.  

Είναι γνωστό, ότι η λειτουργικότητα των ατόμων με ΣΔΤ1 και η ικανότητά τους να εκτελέσουν καθημερινές δραστηριότητες είναι δυνατό να επηρεαστεί δυσμενώς από τα επίπεδα της γλυκόζης. Στην παρούσα μελέτη, με τη χρήση μοντέλων δομικών εξισώσεων (dynamic structural equation modeling) εκτιμήθηκε σε άτομα με ΣΔΤ1, κατά πόσο τα επίπεδα της γλυκόζης κατά τη διάρκεια της νύχτας [ο συντελεστής μεταβλητότητας (coefficient of variation-CV), το ποσοστό χρόνου με τιμή γλυκόζης <70 mg/dL και αντίστοιχα >250 mg/dL], προέβλεψαν τα αποτελέσματα επτά δραστηριοτήτων της επόμενης ημέρας (γνωσιακές δοκιμασίες με κινητό τηλέφωνο, εκτίμηση σωματικής δραστηριότητας με τη βοήθεια επιταχυνσιόμετρου, αυτοαναφερόμενη συμμετοχή σε δραστηριότητες). Η συμπλήρωση των ερωτηματολογίων και οι δοκιμασίες γνωσιακής λειτουργίας πραγματοποιούνταν ανά 3 ώρες, ενώ συλλέχθηκαν συνολικά δεδομένα 14 ημερών.

Η μελέτη κατέδειξε ότι η υψηλή μεταβλητότητα της γλυκόζης και το ποσοστό του χρόνου με τιμή γλυκόζης >250 mg/dL κατά τη διάρκεια της νύχτας, συσχετίστηκαν με μειωμένη δραστηριότητα την επόμενη ημέρα. Τα άτομα με αυξημένη μεταβλητότητα της γλυκόζης παρουσίασαν μειωμένη διάρκεια προσοχής (που διαμεσολαβείται εν μέρη από τον διακεκομμένο ύπνο) και μικρότερη συμμετοχή σε απαιτητικές δραστηριότητες, ενώ αντίστοιχα τα άτομα με υψηλό ποσοστό χρόνου >250 mg/dL είχαν αυξημένη καθιστική συμπεριφορά. Ο αυξημένος χρόνος με τιμή γλυκόζης <70 mg/dL συσχετίστηκε με μειωμένη διάρκεια προσοχής την επόμενη ημέρα. Η επίδραση της βραδινής υπογλυκαιμίας στη διάρκεια προσοχής αποτέλεσε προβλεπτικό παράγοντα παραμέτρων που σχετίζονται με την ποιότητα ζωής των ατόμων με ΣΔ.

Συμπερασματικά, τα επίπεδα της γλυκόζης κατά τη διάρκεια της νύχτας επηρεάζουν τη λειτουργικότητα των ατόμων με Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1 την επόμενη μέρα και εν δυνάμει μπορεί να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής.

Επιμέλεια: Πέτρος Θωμάκος