ΕΔΕ Webinar (Δευτέρα 8/9/2025, 16:00): Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Σχολικών Νοσηλευτών – “Διαχείριση Σακχαρώδους Διαβήτη”

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Τη Δευτέρα 8/9/2025 στις 16:00 πραγματοποιείται το webinar της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας στο πλαίσιο των μετεκπαιδευτικών της μαθημάτων μέσω διαδικτύου.

ΘΕΜΑ: 
Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Σχολικών Νοσηλευτών – “Διαχείριση Σακχαρώδους Διαβήτη”

ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ / ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ:

  • Κ. Μακρυλάκης, Καθηγητής Παθολογίας-Μεταβολικών Νοσημάτων Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Λαϊκό».
  • Κ. Καραβανάκη, Καθηγήτρια Παιδιατρικής και Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας, Β’ Παιδιατρική Κλινική, Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Υπεύθυνη της Μονάδας Διαβήτη και Μεταβολισμού, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού».

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ:

(Δείτε το Πρόγραμμα εδώ σε PDF)

  • 16.00-16.15 Εισαγωγή στον Σακχαρώδη Διαβήτη
    Σταύρος Λιάτης
    • Ορισμός Σακχαρώδους Διαβήτη (ΣΔ)
    • Τύποι Διαβήτη (τύπου 1, τύπου 2, άλλοι)
    • Συμπτώματα και ενδείξεις
    • Διαγνωστικά κριτήρια
  • 16.15-16.45 Αυτοέλεγχος και Παρακολούθηση Γλυκόζης
    Αθανασία Παπαζαφειροπούλου, Αναστάσιος Καϊσίδης
    • Μετρητές σακχάρου: Χρήση, συχνότητα, αξιολόγηση αποτελεσμάτων
    • Συνεχής καταγραφή γλυκόζης (CGM): Πλεονεκτήματα, τρόπος
    λειτουργίας
    • Εκπαίδευση στην ανάγνωση και κατανόηση τάσεων
  • 16.45-17.25 Ινσουλινοθεραπεία
    Αθανασία Χατζόγλου, Μαρία Χατζηψάλτη
    • Τεχνική Ινσουλινοθεραπείας και τοποθέτησης αντλιών
    • Πολλαπλές ενέσεις (MDI) και smart pens
    • Αντλία ινσουλίνης (CSII): Βασικές αρχές και πρακτική
    • Δόσεις γευματικής ινσουλίνης και σνακ
    • Διορθωτικές δόσεις και διαχείριση αυξομειώσεων
    • Διαχείριση δερματικών προβλημάτων
  • 17.25-17.45 Διαχείριση Εκτάκτων Υπεργλυκαιμικών Καταστάσεων
    Αθανάσιος Χριστοφορίδης
    • Υπεργλυκαιμία: Συμπτώματα, αίτια, διαχείριση
    • Διαβητική Κετοξέωση (ΔΚΟ): Αναγνώριση, πρόληψη, επείγοντα βήματα
  • 17.45-18.05 Υπογλυκαιμία: Αναγνώριση & Αντιμετώπιση
    Πέτρος Θωμάκος
    • Συμπτώματα και διαφορική διάγνωση
    • Κύρια αίτια
    • Άμεση αντιμετώπιση στο σχολείο
    • Χρήση γλυκαγόνης: Ενέσιμη και ρινική μορφή
  • 18.05-18.20 Ευαισθητοποίηση & Εκπαίδευση Σχολικού Προσωπικού
    Σμαραγδή Μπουλαζέρη-Τσέλα
    • Ενημέρωση προσωπικού: Εκπαιδευτικοί
    • Πρακτικές οδηγίες συμπεριφοράς και υποστήριξης
    • Ολοήμερη Φύλαξη
  • 18.20-18.50 Διατροφή στο Σχολείο
    Κωνσταντίνα Λοΐζου
    • Ανάλυση ετικετών τροφίμων
    • Επιλογές από κυλικείο
    • Σχολικές εορτές
    • Προτάσεις για ισορροπημένα γεύματα
  • 18.50-19.05 Άσκηση και Σχολικές Δραστηριότητες
    Ανδριανή Βαζαίου
    • Σωματική άσκηση: Προετοιμασία και πρόληψη υπογλυκαιμίας
    • Εκδρομές: ασφαλής συμμετοχή, προγραμματισμός
  • 19.05-19.25 Ψυχοκοινωνικές Προσεγγίσεις & Στίγμα
    Ιωάννα Γιαννοπούλου
    • Αντιμετώπιση ψυχοσυναισθηματικών προκλήσεων
    • Μειωμένη συμμόρφωση – αίτια & υποστήριξη
    • Στίγμα διαβήτη: Πρόληψη και διαχείριση σε σχολικό πλαίσιο
  • 19.25-19.40 Ειδικές Καταστάσεις & Ιδιαιτερότητες Διαχείρισης
    Ιωάννης Βασιλάκης
    • Προσαρμογές σε εξετάσεις, αξιολογήσεις
    • Διαχείριση ασυνήθιστων συνθηκών (καύσωνες, διακοπές ρεύματος κ.λπ.)
  • 19.40-20.00 Σχολικό Φαρμακείο, Κιτ Μαθητή και κείμενη νομοθεσία (20’)
    Σοφία Πολίτη
    • Περιεχόμενο σχολικού κιτ πρώτων βοηθειών
    • Εξοπλισμός για παιδιά με ΣΔ
    • Διαδικασίες αποθήκευσης και εύκολης πρόσβασης
    • Κείμενη νομοθεσία για τους σχολικούς νοσηλευτές

Σύνδεσμος προεγγραφής στο webinar:

https://us06web.zoom.us/webinar/register/WN_6VISbaoiQzqKx9iUI41l9Q

 

Προσβλέποντας πάντα στην πολύτιμη ενεργό συμμετοχή σας.

 

Ο Πρόεδρος της Ε.Δ.Ε.
Κ. Μακρυλάκης

Ο Γεν. Γραμματέας της Ε.Δ.Ε.
Σ. Λιάτης

Σακχαρώδης διαβήτης και διακοπές

Οι διακοπές για τους περισσοτέρους αποτελούν τρόπο ξεκούρασης και χαλάρωσης από τη ρουτίνα της καθημερινότητας. Είναι πολύ σημαντικό λοιπόν, όσοι πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη να μπορούν να οργανώσουν τα ταξίδια τους χωρίς να φοβούνται για την εμφάνιση επιπλοκών, όπως είναι οι υπο- και υπεργλυκαιμίες. Παρακάτω παρατίθενται ορισμένα βασικά σημεία στα οποία χρειάζεται να δίνεται προσοχή με στόχο τον βέλτιστο σχεδιασμό ενός ταξιδιού. Αναλυτικά, τα σημεία αυτά είναι τα εξής:

  1. Συχνός αυτοέλεγχος των τιμών σακχάρου. Με βάση κυρίως τη θερμοκρασία του τόπου ταξιδιού, τη δραστηριότητα (περπάτημα, κολύμπι, χορός κ.α.) του ατόμου, τη διατροφή του, καθώς και την κατάσταση ενυδάτωσης μπορεί να προκύψουν μεταβολές στα επίπεδα σακχάρου δυσχεραίνοντας τη ρύθμισή τους. Για παράδειγμα, σε άτομα που λαμβάνουν ινσουλίνη, η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να επιταχύνει σημαντικά την απορρόφησή της από το σημείο της ένεσης, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμίας. Ο κίνδυνος αυτός εντείνεται επίσης και στην περίπτωση που το άτομο ασκείται για αρκετό χρονικό διάστημα. Καθώς, λοιπόν πολλές από τις συνθήκες της καθημερινότητας μεταβάλλονται, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού συστήνεται τα άτομα με διαβήτη να παρακολουθούν τακτικά τα επίπεδα σακχάρου τους.
  2. Εξασφάλιση επάρκειας φαρμακευτικής αγωγής και αναλώσιμων με βάση τη διάρκεια των διακοπών και σωστή αποθήκευσή τους. Το άτομο είναι σημαντικό να υπολογίζει τις ημέρες των διακοπών και να εξοπλίζεται, αναλόγως των αναγκών του καθενός, με την απαραίτητη φαρμακευτική αγωγή, ινσουλίνη ή αντιδιαβητικά δισκία, καθώς και τα απαραίτητα αναλώσιμα, όπως είναι σύριγγες, βελόνες ινσουλίνης, αισθητήρες γλυκόζης, συσκευή και ταινίες μέτρησης σακχάρου και ταινίες κετονών κ.ο.κ., καθώς και την ένεση γλυκαγόνης. Άτομα τα οποία χρησιμοποιούν αντλία συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης πρέπει να έχουν μαζί τους ινσουλίνη βραδείας δράσεως καθώς και ινσουλίνη ταχείας δράσης, μαζί με τα απαραίτητα αναλώσιμα, για περίπτωση δυσλειτουργίας της αντλίας. Καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού όλα τα φάρμακα και τα αναλώσιμα θα πρέπει να προφυλάσσονται από ακραίες θερμοκρασίες, χωρίς να εκτίθενται στον ήλιο ή να μένουν μέσα στο αυτοκίνητο. Σε περίπτωση που το άτομο ταξιδεύει με αεροπλάνο δεν θα πρέπει να τοποθετεί τίποτα από τα παραπάνω στον χώρο των αποσκευών.
  3. Επαρκής αντηλιακή προστασία και φροντίδα των κάτω άκρων για αποφυγή τυχόν επιπλοκών. Κατά τις καλοκαιρινές διακοπές, όπως και για τον γενικό πληθυσμό, έτσι και για τα άτομα με διαβήτη συστήνεται αποφυγή έκθεσης στον ήλιο τις ώρες μεταξύ 12:00-16.00. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να εφοδιάζονται με αντηλιακό που διαθέτει υψηλό δείκτη προστασίας, καπέλο και γυαλιά ηλίου, και να φορούν ελαφρά ρούχα και άνετα παπούτσια. Ιδιαίτερα τα άτομα με διαβητική νευροπάθεια, θα πρέπει να ελέγχουν καθημερινά τα κάτω άκρα, για τυχόν τραυματισμούς, εκδορές ή εγκαύματα, λόγω της μειωμένης αισθητικότητας που διαθέτουν, ενώ δεν θα πρέπει να περπατούν ποτέ με γυμνά πόδια, ειδικά στην καυτή άμμο.
  4. Επαρκής πρόσληψη υγρών. Η ενυδάτωση αποτελεί σημαντική συνιστώσα για την καλή λειτουργία του οργανισμού όλων, αλλά ειδικά των ατόμων με διαβήτη, διότι οι υψηλές τιμές σακχάρου συμβάλλουν στην εμφάνιση αφυδάτωσης. Συστήνεται, λοιπόν τακτική κατανάλωση νερού ή υγρών χωρίς ζάχαρη, καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Προσοχή στους φρέσκους ή συσκευασμένους χυμούς φρούτων, καθώς περιέχουν σημαντική ποσότητα υδατανθράκων (½ ποτήρι χυμός (120ml) = 15γρ υδατανθράκων).
  5. Διατήρηση ενός υγιεινού και ισορροπημένου προγράμματος διατροφής. Καλό θα ήταν τα άτομα με διαβήτη να διατηρήσουν κατά το δυνατόν τη ρουτίνα της διατροφή τους, εστιάζοντας στο μέγεθος των μερίδων, την ποσότητα των υδατανθράκων, καθώς και την ποιότητα των τροφίμων που επιλέγουν να καταναλώσουν. Συστήνεται να προτιμώνται μικρά και συχνά γεύματα που θα περιλαμβάνουν μια άπαχη πηγή πρωτεΐνης, όπως κρέας, κοτόπουλο, ψάρια ψητά ή κάποιο γαλακτοκομικό προϊόν χαμηλό σε λιπαρά, μια πηγή υδατάνθρακα, όπως φρυγανιές ή ψωμί ολικής άλεσης, ρύζι καστανό, κινόα ή πλιγούρι, καθώς και λαχανικά εποχής.
  6. Αποφυγή παράλειψης γευμάτων και σνακ. Στις διακοπές βέβαια, αυτό δεν είναι πάντα εύκολο, και για αυτό καλό είναι οι ασθενείς με διαβήτη να εφοδιάζονται εκ των προτέρων με κάποια απαραίτητα σνακ. Το ψυγειάκι λοιπόν για τα ταξίδια τους μπορεί να περιλαμβάνει κράκερ ολικής άλεσης με τυρί κίτρινο χαμηλών λιπαρών ή φρούτα εποχής με ξηρούς καρπούς. Για την άμεση αντιμετώπιση των υπογλυκαιμιών καλό είναι να διαθέτουν μαζί τους και υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης, όπως χυμούς φρούτων, ή και τις ταμπλέτες γλυκόζης.
  7. Προσοχή στους χυμούς, τα αναψυκτικά, και το αλκοόλ. Όπως αναφέρθηκε ήδη, οι χυμοί περιέχουν υδατάνθρακες που μπορεί να αυξήσουν απότομα τα επίπεδα σακχάρου, και για αυτό πρέπει η κατανάλωσή τους να γίνεται με προσοχή μέσα στη μέρα. Το ίδιο ισχύει και για αναψυκτικά ή ροφήματα που περιέχουν ζάχαρη. Από την άλλη, τα αναψυκτικά τύπου light ή zero δεν επηρεάζουν το σάκχαρο του αίματος, επομένως μπορούν να καταναλώνονται χωρίς φόβο. Ωστόσο, προτείνεται η κατανάλωσή τους να γίνεται με μέτρο καθώς, συνολικά δεν αποτελούν μια υγιεινή επιλογή. Τέλος, είναι πολύ σημαντικό να αποφεύγεται η κατανάλωση αλκοόλ, καθώς εντείνει τον κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμιών. Συστήνεται, εάν πρόκειται να καταναλωθεί αλκοόλ, αυτό να είναι σε μικρή ποσότητα και πάντοτε μετά από γεύμα.

 

Πριν από οποιοδήποτε ταξίδι και ειδικά αν υπάρχει σημαντική διαφορά ώρας με τον προορισμό, θα πρέπει οι ασθενείς με διαβήτη να συμβουλεύονται τον θεράποντα ιατρό για την κατάλληλη τροποποίηση της αγωγής, και να ενημερώνονται σχετικά με το που βρίσκεται το πλησιέστερο νοσοκομείο στον τόπο που ταξιδεύουν.

Συμπερασματικά, τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη μπορούν να ταξιδέψουν με ασφάλεια και άνεση, εφόσον προγραμματίσουν επαρκώς το ταξίδι τους. Η προετοιμασία, η προσοχή στην αγωγή και η φροντίδα της υγείας είναι σημεία κλειδιά για να απολαύσουν τις διακοπές χωρίς δυσάρεστα γεγονότα.

 

Βιβλιογραφία

  1. Balan AD, Guide CE. travelling. 2015
  2. Is WHY, Leaflet T, You FOR. DIABETES. (November 2021)

Τζέλλα Κατερίνα
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος
Μεταπτυχιακή φοιτήτρια προγράμματος «Σακχαρώδης Διαβήτης και Παχυσαρκία»

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα ΕΔΕ: «Καρδιο-νεφρο-μεταβολικές καταστάσεις υγείας στον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2»

Αγαπητά μέλη της ΕΔΕ,

Η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία (ΕΔΕ), από την ίδρυσή της το 1975, ενθαρρύνει την επιστημονική έρευνα και μελέτη του Σακχαρώδους Διαβήτη, των επιπλοκών και συννοσηροτήτων του και προάγει τη συνεχιζόμενη επιστημονική κατάρτιση των νέων επιστημόνων στις επιστημονικές εξελίξεις, με απώτερο σκοπό τη βελτίωση της φροντίδας υγείας των ατόμων με Σακχαρώδη Διαβήτη.

Η ΕΔΕ είναι στην ευχάριστη θέση να σας ενημερώσει ότι έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα και το Facebook το εκπαιδευτικό διαδικτυακό Πρόγραμμα «Καρδιο-νεφρο-μεταβολικές καταστάσεις υγείας στον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2», με θέμα τις αλληλένδετες καρδιο-νεφρο-μεταβολικές συννοσηρότητες. Ως ΕΔΕ, εκφράζουμε τον ενθουσιασμό μας που η πρωτοβουλία μας αυτή τυγχάνει ευρύτατης αποδοχής. Ευελπιστούμε ότι η προσπάθειά μας θα αποτελέσει κίνητρο για όλους τους επαγγελματίες υγείας με ενδιαφέρον στον Διαβήτη να αναζητούν και να επιστρατεύουν διαρκώς όλα τα σύγχρονα μέσα επιμόρφωσης, παρακολουθώντας τις συνεχείς επιστημονικές εξελίξεις στον Διαβήτη.

Στο ανωτέρω πλαίσιο, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΔΕ ευχαριστεί από καρδιάς όλους εσάς που αγκαλιάσατε από την πρώτη στιγμή το εκπαιδευτικό αυτό γεγονός, παρακολουθώντας τα εκπαιδευτικά βίντεο και εξαίροντας την προσπάθειά μας με ευμενή σχόλια.

Επιπλέον, το Διοικητικό Συμβούλιο ευχαριστεί ιδιαίτερα τους εκλεκτούς συναδέλφους που συμμετείχαν στην υλοποίηση του σημαντικού αυτού Προγράμματος. Τα εκπαιδευτικά βίντεο που δημοσιεύτηκαν, βασισμένα σε διεθνή πρότυπα ποιότητας, χαρακτηρίζονται από υψηλού επιστημονικού επιπέδου ύλη και είναι αντάξια της επιστημονικής παράδοσης της χώρας μας που διαπρέπει πανευρωπαϊκά στον ιατρικό κλάδο.

Ευχαριστούμε ιδιαίτερα την Εταιρεία Boehringer Ingelheim για την ένθερμη και ουσιαστική υποστήριξή της στην πρωτοβουλία μας αυτή, χωρίς την ευγενική συμβολή της οποίας δεν θα ήταν εφικτή η υλοποίηση του Προγράμματος.

Ειλικρινείς ευχαριστίες σε όλους εσάς που με τη στήριξή σας μας οπλίζετε με δύναμη να συνεχίζουμε τις δράσεις μας στο απαιτητικό έργο της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και επιμόρφωσης όσο το δυνατόν περισσότερων επαγγελματιών υγείας που έχουν ενδιαφέρον για τον Σακχαρώδη Διαβήτη.

Σας γνωστοποιούμε ότι το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Καρδιο-νεφρο-μεταβολικές καταστάσεις υγείας στον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2», θα παραμείνει αναρτημένο στην ιστοσελίδα της ΕΔΕ, ενώ σταδιακά θα δημοσιεύονται τα βίντεο και στο Facebook.

 

Μπορείτε να τα παρακολουθήσετε μεταβαίνοντας στον ακόλουθο σύνδεσμο:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLoMOg1OvwR_uQPMSInIDlaXWVrZ8KhxQ6

 

Με τιμή,

 

Για το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΔΕ

Η Πρόεδρος
Α. Μαυρογιαννάκη

Ο Γενικός Γραμματέας
Κ. Μακρυλάκης

2ο Επιμορφωτικό Πρόγραμμα του Κέντρου Δια Βίου Μάθησης του Πανεπιστημίου Αιγαίου

 

Σας ενημερώνουμε για τη διεξαγωγή του 2ου Επιμορφωτικού Προγράμματος του Κέντρου Δια Βίου Μάθησης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, το οποίο θα διενεργηθεί τόσο ασύγχρονα όσο και με online μέθοδο διδασκαλίας μέσω Webinar, το Σαββατοκύριακο στις 11 και 12 Ιανουαρίου 2025.

  • Συνημμένα σας αποστέλλουμε ένα νέο διαφημιστικό φυλλάδιο του 2ου Επιμορφωτικού μας Προγράμματος.
  • Επίσης, τα μέλη της Ιατρικής Εταιρίας σας μπορούν να βρουν επικαιροποιημένο ενδεικτικό Εκπαιδευτικό Υλικό στο παρακάτω link:

https://www.panagiotissymeonidis.com/ai4doctors/index.php

(Προκειμένου να έχετε μια καλή εικόνα του υλικού μην παραλείψετε να δείτε τις ενδεικτικές διαφάνειες ppt (Sample Slides) που έχουμε αναρτήσει στο τέλος κάθε Διδακτικής Ενότητας):

  • Τέλος, πληροφορίες εγγραφής και περισσότερες πληροφορίες για τα μέλη της Ιατρικής Εταιρίας σας υπάρχουν στο παρακάτω επίσημο link του Πανεπιστημίου Αιγαίου:

https://kedivim.aegean.gr/epimorfotikaview/course.php?c=01b38ea502c149203fe9544721626a36e4b588ff

 

Με εκτίμηση,

 

Παναγιώτης Συμεωνίδης
Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Επιστημονικός Υπεύθυνος

Συναισθηματική Υπερφαγία

Επιμέλεια

  • Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC
  • Λαμπρινή Καστανά, Διατροφολόγος, Υπεύθυνη Διαιτολογικού τμήματος MEDOC

 

Η συναισθηματική υπερφαγία είναι η μη ελεγχόμενη τάση να τρώμε ως απάντηση στα αρνητικά συναισθήματα, χρησιμοποιώντας το φαγητό ως μηχανισμό αντιμετώπισης για τη διαχείριση συναισθημάτων όπως το στρες, το άγχος, ο θυμός και η θλίψη. Συνδέεται με την κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ενέργεια αλλά φτωχών σε θρεπτικά συστατικά (comfort food).

Η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού είναι αρκετά συχνό φαινόμενο και αποτελεί μια σημαντική παράμετρο που οδηγεί στη νόσο της παχυσαρκίας.  Σύμφωνα με την έρευνα Stress survey της American Psychological Association, το 38% των ενηλίκων, ανέφερε επεισόδια  συναισθηματικής υπερφαγίας για τον προηγούμενο μήνα, με σχεδόν τους μισούς από αυτούς να το κάνουν σε εβδομαδιαία βάση. Μια μελέτη από την κοόρτη NutriNet-Santé έδειξε ότι η συναισθηματική διατροφή συνδέεται πιο έντονα με τα ενεργειακά πυκνά σνακ σε γυναίκες με κατάθλιψη. Αξιοσημείωτο είναι και το εύρημα Φινλανδικής μελέτης που συνέδεσε τα φαινόμενα συναισθηματικής κατανάλωσης φαγητού με άτομα που κοιμούνται λιγότερο τη νύχτα.

 

ΤΡΟΠΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΤΕ ΤΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΥΠΕΡΦΑΓΙΑ

 

  1. Προσδιορίστε τους Παράγοντες:

Αναγνωρίστε τα συγκεκριμένα συναισθήματα ή τις καταστάσεις που σας οδηγούν στη συναισθηματική υπερφαγία. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν το στρες, την ανία, τη λύπη, το θυμό ή τη μοναξιά. Η τήρηση ενός διατροφικού ημερολογίου μπορεί να σας βοηθήσει να παρακολουθείτε πότε και γιατί τρώτε.

  1. Βρείτε Εναλλακτικούς Μηχανισμούς Αντιμετώπισης:

Αντί να στρέφεστε στο φαγητό, βρείτε υγιεινότερους τρόπους για να διαχειριστείτε τα συναισθήματα. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει φυσικές δραστηριότητες, όπως περπάτημα, τρέξιμο ή γιόγκα, ή χαλαρωτικές πρακτικές όπως ο διαλογισμός, η βαθιά αναπνοή ή η συγγραφή ημερολογίου.

  1. Δημιουργήστε μια Ρουτίνα:

Η ύπαρξη καθημερινής ρουτίνας γευμάτων με τακτικά γεύματα και σνακ μπορεί να μειώσει την πιθανότητα συναισθηματικής υπερφαγίας. Η δομή και η προβλεψιμότητα μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση του στρες και της αβεβαιότητας.

  1. Μείνετε Ενυδατωμένοι:

Η αφυδάτωση μπορεί μερικές φορές να συγχέεται με την πείνα. Διατηρήστε ένα μπουκάλι νερό μαζί σας και πιείτε τακτικά κατά τη διάρκεια της ημέρας.

  1. Κοιμηθείτε επαρκώς:

Η έλλειψη ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο στρες και πόθους για ανθυγιεινά φαγητά. Προσπαθήστε να κοιμάστε 6-8 ώρες καλής ποιότητας ύπνου κάθε βράδυ για να βοηθήσετε στη διατήρηση της συναισθηματικής ισορροπίας. Διερευνήστε και το ενδεχόμενο να έχετε σύνδρομο άπνοιας ύπνου, που επίσης οδηγεί σε υπερφαγία.

  1. Περιορίστε τα Ανθυγιεινά Τρόφιμα στο Σπίτι:

Διατηρήστε το σπίτι σας εφοδιασμένο με υγιεινά, θρεπτικά τρόφιμα. Με τη μείωση της διαθεσιμότητας ανθυγιεινών σνακ, θα είναι λιγότερο πιθανό να τα αναζητήσετε όταν νιώθετε συναισθηματικά φορτισμένοι.

  1. Διαχειριστείτε τις Αρνητικές Σκέψεις:

Οι αρνητικές σκέψεις μπορούν να οδηγήσουν σε συναισθηματική διατροφή. Εξασκηθείτε στον θετικό διάλογο με τον εαυτό σας και αμφισβητήστε τις μη βοηθητικές πεποιθήσεις που μπορεί να προκαλούν διατροφικά προβλήματα, όπως “Το αξίζω επειδή είχα μια κακή μέρα.”

  1. Επικεντρωθείτε στη Φροντίδα του Εαυτού Σας:

Εμπλακείτε σε δραστηριότητες που σας κάνουν να αισθάνεστε καλά και μειώνουν το στρες, όπως χόμπι, άσκηση, ανάγνωση ή χρόνος με αγαπημένα πρόσωπα. Η φροντίδα του εαυτού σας μπορεί να μειώσει την ανάγκη να στραφείτε στο φαγητό για άνεση.

  1. Αναζητήστε Επαγγελματική Καθοδήγηση:

Αν η συναισθηματική υπερφαγία επηρεάζει την υγεία σας ή την ευεξία σας, σκεφτείτε να συμβουλευτείτε τον ιατρό σας, έναν σύμβουλο ψυχικής υγείας ή έναν πιστοποιημένο διατροφολόγο που ειδικεύεται στη συναισθηματική διατροφή. Μπορούν να προσφέρουν προσωποποιημένη καθοδήγηση και υποστήριξη.

 

Θυμηθείτε, είναι φυσιολογικό  να βιώνουμε ποικιλία συναισθημάτων και η περιστασιακή συναισθηματική υπερφαγία δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι έχετε πρόβλημα. Το κλειδί είναι να αναπτύξετε υγιείς μηχανισμούς αντιμετώπισης και να ενισχύσετε την ψυχική σας ανθεκτικότητα ώστε να διαχειρίζεστε τα συναισθήματα σας χωρίς να βασίζεστε στο φαγητό.

 

ΠΗΓΗ:

  1. Dakanalis A, Mentzelou M, Papadopoulou SK, Papandreou D, Spanoudaki M, Vasios GK, Pavlidou E, Mantzorou M, Giaginis C. The Association of Emotional Eating with Overweight/Obesity, Depression, Anxiety/Stress, and Dietary Patterns: A Review of the Current Clinical Evidence. Nutrients. 2023; 15(5):1173.
  2. Konttinen, H., van Strien, T., Männistö, S. et al. Depression, emotional eating and long-term weight changes: a population-based prospective study. Int J Behav Nutr Phys Act 16, 28 (2019).

Η πρώιμη έκθεση σε ζαχαρούχα ποτά ή χυμούς φρούτων ευνοεί την εμφάνιση παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή

Επιμέλεια: 

  • Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC
  • Λαμπρινή Καστανά, Διατροφολόγος, Υπεύθυνη Διαιτολογικού τμήματος MEDOC

 

Η μελέτη Avon Longitudinal Study of Parents and Children παρακολούθησε παιδιά από τη γέννηση έως τα 24 έτη, με εστίαση στην επίδραση της πρώιμης έκθεσης των χυμών φρούτων ή των αναψυκτικών με ζάχαρη στην εκδήλωση παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή.

Στην ανωτέρω μελέτη ορίστηκε ως «πρώιμη έκθεση» σε σακχαρούχα ποτά η χορήγηση ενός ροφήματος με ζάχαρη ή 100% χυμού φρούτων (FJ) πριν από την ηλικία των δύο ετών. Το δείγμα περιελάμβανε γυναίκες στην περιοχή του Μπρίστολ του Ηνωμένου Βασιλείου, οι οποίες γέννησαν μεταξύ 1ης Απριλίου 1991 και 31ης Δεκεμβρίου 1992 και περιελάμβαναν 14.541 εγκυμοσύνες που είχαν ως αποτέλεσμα 13.988 παιδιά σε ένα έτος. Για τους σκοπούς της μελέτης, ως «πρώιμη έκθεση» ορίστηκε κάθε κατανάλωση των παραπάνω ποτών πριν από την ηλικία των 2 ετών.

Η μελέτη υπογράμμισε τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο των γλυκών ποτών στην αυξημένη εναπόθεση λίπους  στην ενηλικίωση, ιδιαίτερα όταν καταναλώνονται πριν την ηλικία των δύο ετών. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο τύπος του γλυκού ποτού που καταναλώνεται δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία από μόνος του,   αλλά σε συνδυασμό με τον ευρύτερο προσδιορισμό των διατροφικών συνηθειών του παιδιού. Για παράδειγμα, η πρώιμη έκθεση σε κόλα ή αναψυκτικά συνοδευόταν με υψηλότερη κατανάλωση ενέργειας και λιγότερο υγιεινών διατροφικών μοτίβων, ενώ ο χυμός μήλου δεν συνδεόταν με αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας αλλά με διαφορετικό προφίλ διατροφής. Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της συνολικής διατροφικής συνήθειας αντί της εστίασης μόνο στην περιεκτικότητα σε ζάχαρη των μεμονωμένων ποτών.

Επιπλέον, η μελέτη τόνισε ότι δημογραφικοί παράγοντες, όπως η μητρική ηλικία, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και η πρώιμη εισαγωγή συμπληρωματικής διατροφής, είχαν σημαντική επίδραση στα διατροφικά πρότυπα και την εναπόθεση λίπους, συχνά επισκιάζοντας τα άμεσα αποτελέσματα των συγκεκριμένων ποτών.

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της διατροφής στην πρώιμη παιδική ηλικία, η οποία, ως φαίνεται, παίζει κρίσιμο ρόλο στη μακροπρόθεσμη υγεία. Επομένως, η αντιμετώπιση των διατροφικών συνηθειών στη βρεφική ηλικία και στα πρώιμα παιδικά χρόνια μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική για την πρόληψη της παχυσαρκίας από ό,τι οι παρεμβάσεις σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής. Έτσι, αναδεικνύεται η σημασία της διατροφικής καθοδήγησης και των παρεμβάσεων που στοχεύουν στα παιδιά και τους φροντιστές τους για την προώθηση υγιών διατροφικών συνηθειών και τον έλεγχο της κατανάλωσης ενέργειας ήδη από μικρή ηλικία.

 

ΠΗΓΗ

Benton, D., & Young, H. A. (2024). Early exposure to sugar sweetened beverages or fruit juice differentially influences adult adiposity. European journal of clinical nutrition, 10.1038/s41430-024-01430-y.

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ

Επιμέλεια: Σαχινίδης Γ. Αλέξανδρος, MD, BSc, MSc, PhDc – Ειδικός Παθολόγος, Ιατρός ΕΛ.ΑΣ. | Θεσσαλονίκη

Τα οφέλη για την υγεία που σχετίζονται με τη σωματική δραστηριότητα συνδέονται εν μέρει με τη «δόση» αυτής, δηλαδή τον τύπο, τη διάρκεια, την ένταση και τη συχνότητα της. Για τη βελτίωση της γενικότερης υγείας, γίνεται σύσταση στο γενικό πληθυσμό να πραγματοποιεί τουλάχιστον 30 λεπτά μέτριας έως έντονης αερόβιας άσκησης συμπληρώνοντας τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα, καθώς και ασκήσεις αντιστάσεων τουλάχιστον δύο ημέρες την εβδομάδα, και μείωση του χρόνου της καθημερινής καθιστικής ζωής(1).

O Ευρωπαϊκός Οργανισμός μελέτης της Παχυσαρκίας – The European Association for the Study of Obesity (EASO) και ειδικότερα η Ομάδα Εργασίας για τη σωματική δραστηριότητα, διαμόρφωσε συστάσεις για την καθημερινή πρακτική για τα άτομα που ζουν με υπερβαρότητα ή παχυσαρκία, που ενδεικτικά περιλαμβάνουν (2):

  • Βάρος και σύνθεση σώματος. Για την απώλεια βάρους και λίπους συστήνεται ένα πρόγραμμα αερόβιας άσκησης διάρκειας 150 έως 200 λεπτών τουλάχιστον μέτριας έντασης ή υψηλής έντασης διαλειμματικής άσκησης (HIIT) μόνο μετά από αξιολόγηση του καρδιαγγειακού κινδύνου και υπό καθοδήγηση. Για τη διατήρηση βάρους μετά την απώλεια συστήνεται μεγάλος όγκος αερόβιας άσκησης (200 έως 300 λεπτά/εβδομάδα μέτριας έντασης), ενώ για τη διατήρηση της άλιπης μάζας σώματος κατά την απώλεια βάρους προτείνεται πρόγραμμα προπόνησης με αντιστάσεις σε μέτρια έως υψηλή ένταση.
  • Καρδιομεταβολική υγεία. Για την απώλεια σπλαχνικού και ενδοηπατικού λίπους συστήνεται πρόγραμμα αερόβιας άσκησης μέτριας έντασης ή ένα πρόγραμμα υψηλής έντασης διαλειμματικής άσκησης (HIIT) μετά από αξιολόγηση και υπό επίβλεψη. Οποιοδήποτε είδος άσκησης (αερόβια, με αντιστάσεις και συνδυασμός τους) ή HIIT βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, ενώ για βελτίωση της αρτηριακής πίεσης προτείνεται πρόγραμμα αερόβιας άσκησης μέτριας έντασης.
  • Καλή φυσική κατάσταση. Οποιοδήποτε είδος άσκησης (αερόβια, με αντιστάσεις και συνδυασμός τους) ή HIIT βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική ικανότητα, ενώ πρόγραμμα προπόνησης με αντιστάσεις προτείνεται για καλή μυϊκή φυσική κατάσταση.
  • Ενεργειακή πρόσληψη και όρεξη. Ένα πρόγραμμα άσκησης δεν θα έχει ουσιαστική επίδραση στην ενεργειακή πρόσληψη των ατόμων με υπερβαρότητα ή παχυσαρκία, αλλά μπορεί να βελτιώσει τις διατροφικές συνήθειες, ενώ φαίνεται ότι η άσκηση παρόλο που μπορεί να αυξήσει την πείνα νηστείας, βελτιώνει τον κορεσμό.
  • Βαριατρική επέμβαση. Για επιπλέον απώλεια βάρους και λίπους με άσκηση μετά την επέμβαση, προτείνεται ένα πρόγραμμα άσκησης συνδυασμού αερόβιας προπόνησης και αντιστάσεων, βελτιώνοντας παράλληλα τη φυσική κατάσταση και την άλιπη μάζα σώματος(2).

Παρόλο, λοιπόν, που συστήνονται στα άτομα με υπερβαρότητα ή παχυσαρκία σχεδιασμένα προγράμματα άσκησης σε τακτική βάση, συστήνεται να φτάνουν κατ’ελάχιστο ένα μέτριο επίπεδο δραστηριότητας στην καθημερινότητα τους και ας περιλαμβάνει «μη δομημένες» δραστηριότητες (1,2).

 

  1. Canadian Adult Obesity Clinical Practice Guidelines: Physical Activity in Obesity Management. Boulé NG, Prud’homme D. Available from: https://obesitycanada.ca/guidelines/physicalactivity.
    Version 1, August 4, 2020. Canadian Adult Obesity Clinical Practice Guidelines are a living document, with only the latest chapters posted at obesitycanada.ca/guidelines.
  2. Exercise training in the management of overweight and obesity in adults: Synthesis of the evidence and recommendations from the European Association for the Study of Obesity Physical Activity Working Group.
    Oppert JM, Bellicha A, van Baak MA, Battista F, Beaulieu K, Blundell JE, Carraça EV, Encantado J, Ermolao A, Pramono A, Farpour-Lambert N, Woodward E, Dicker D, Busetto L. Obes Rev. 2021 Jul;22 Suppl 4(Suppl 4):e13273. doi: 10.1111/obr.13273. Epub 2021 Jun 2. PMID: 34076949.

Υπέρταση πρώιμης έναρξης και σχετιζόμενος με το φύλο υπολειπόμενος κίνδυνος για Καρδιαγγειακές παθήσεις σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 2 (ΣΔ2)

Επιμέλεια:
Αργύριος Τσακάλης, Παθολόγος-Διαβητολόγος, Κλινικός Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Ιατρικής, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Εισαγωγή: Οι γυναίκες με ΣΔ2 έχουν μεγαλύτερο καρδιαγγειακό (ΚΔ) κίνδυνο από τους άνδρες. Επιπλέον, παρουσιάζουν τυπικά χαμηλότερα επίπεδα αρτηριακής πίεσης (ΑΠ), τα οποία ωστόσο τείνουν να αυξάνονται γρήγορα και νωρίς, ειδικά σε παρουσία ΣΔ2.
Σκοπός της μελέτης ήταν να εξεταστεί εάν η πρώιμη εμφάνιση  της Αρτηριακής Υπέρτασης (ΑΥ)  μπορεί να εξηγήσει τον μεγαλύτερο ΚΔ κίνδυνο σε γυναίκες με ΣΔ2 και να αξιολογήσει τα οφέλη της εντατικοποιημένης ρύθμισης των επιπέδων της ΑΠ.

Μέθοδοι και κύρια Αποτελέσματα: Από τους 3792 ενήλικες με ΣΔ2 που εντάχθηκαν στη μελέτη : Δράση για τον έλεγχο του ΚΔ κινδύνου στο Διαβήτη (Ονομασία μελέτης -ACCORD), το 49% ήταν γυναίκες. Κατά τη διάρκεια 4,5±1,6 ετών παρακολούθησης, η συχνότητα εμφάνισης ΚΔ συμβάντων ήταν σημαντικά υψηλότερη σε γυναίκες που εμφάνισαν ΑΥ πρώιμα-νωρίς (<50 ετών) σε σύγκριση με γυναίκες που διαγνώστηκαν με ΑΥ μετά την ηλικία των 50 ετών (31% αύξηση κινδύνου). Στους άνδρες η διαφορά δεν ήταν σημαντική.
Μόνο στο γκρουπ  γυναικών με πρώιμη διάγνωση ΑΥ που έλαβαν εντατικοποιημένη αντιυπερτασική θεραπεία (στόχος ΑΠ <120 mmHg) σε σύγκριση με τους τυπικούς θεραπευτικούς στόχους  (στόχος  ΑΠ<140 mmHg), ο κίνδυνος ΚΔ επεισοδίων μειώθηκε στατιστικά σημαντικά (35%).
Επιπλέον, σε γυναίκες που λάμβαναν αντιυπερτασική αγωγή με στόχο ΑΠ <120 mmHg, για κάθε δεκαετία νωρίτερα στη διάγνωση της  ΑΥ, ο κίνδυνος  εμφάνισης ΚΔ νόσου αυξανόταν κατά 11%.
Συμπεράσματα και σχόλιο σύνταξης: Οι γυναίκες με ΣΔ2 και πρώιμη διάγνωση ΑΥ αντιπροσωπεύουν έναν υποπληθυσμό με πολύ υψηλό ΚΔ κίνδυνο, ακόμα κι αν τα αποτελέσματα της μελέτης δεν διευκρινίζουν πλήρως το αίτιο αύξησης του κινδύνου. Τα δεδομένα υποστηρίζουν επίσης ένα σαφές κλινικό όφελος που προκύπτει από την εντατικοποιημένη θεραπεία της αρτηριακής υπέρτασης που εμφανίζεται στην ηλικία πριν τα 50 έτη σε γυναικείο πληθυσμό με ΣΔ2.

Το άρθρο αποτελεί Ανάλυση της επιστημονικής εργασίας των κάτωθι συγγραφέων στο περιοδικό Διαβητολογίας Diabetes Care

Hongwei Ji, Joseph E. Ebinger, Alan C. Kwan et al. Early-Onset Hypertension and Sex-Specific Residual Risk for Cardiovascular Disease in Type 2 Diabetes. Diabetes Care 2024;47(6):1028–1031. Doi: doi.org/10.2337/dc23-2275

Διαβήτης & καύσωνας

Επιμέλεια: Στυλιανή Μπακογιάννη & Αθανασία Κ. Παπαζαφειροπούλου
Α΄ Παθολογικό Τμήμα & Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝ Πειραιά «Τζάνειο»

 

10 συμβουλές για τις δύσκολες μέρες του καύσωνα.

  1. Υψηλές θερμοκρασίες & ήλιος. Να μην εκτίθεστε σε υψηλές θερμοκρασίες και στον ήλιο τις ώρες με μεγάλη ηλιοφάνεια 11.00-16.00, να παραμένετε σε σκιερό μέρος και αν δυνατόν με κλιματισμό και να φοράτε ελαφρά ρούχα. Λάβετε μέτρα για να παραμείνετε δροσεροί όταν η θερμοκρασία φτάσει στους 26°C στη σκιά με υγρασία 40% ή μεγαλύτερη. Συνήθως ο δείκτης θερμότητας μπορεί να είναι υψηλότερος σε πλήρη ηλιακή ακτινοβολία, επομένως μείνετε στη σκιά όταν ο καιρός ζεσταίνει. Για παράδειγμα, εάν η θερμοκρασία είναι 32°C , ένας υψηλός δείκτης υγρασίας μπορεί να την κάνει να μοιάζει με 40°C. Τα συμπτώματα της θερμικής εξάντλησης είναι παρόμοια της υπογλυκαιμίας: ζάλη, τάση για λιποθυμία, σύγχυση και σε κάποιους υπερβολική εφίδρωση. Για το λόγο αυτό, μπορεί να θεωρήσεις ότι είναι η ζέστη που σε κάνει να νιώθεις έτσι, ενώ μπορεί η γλυκόζη στο αίμα να έχει πέσει πολύ χαμηλά.
  2. Καλή ενυδάτωση. Να πίνετε άφθονο νερό, και να αποφύγετε χυμούς, αναψυκτικά με ζάχαρη. Τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα προκαλούν πιο έντονη διούρηση, που αυξάνει την απώλεια υγρών. Τρώτε τακτικά, ισορροπημένα γεύματα με πολλά φρέσκα φρούτα, λαχανικά και άπαχες πρωτεΐνες.
  3. Αλκοόλ. Να αποφεύγετε το αλκοόλ και τα πολλά ροφήματα με καφεΐνη (όπως ο καφές και τα αθλητικά ή ενεργειακά ροφήματα). Και οι δύο ουσίες ασκούν διουρητική δράση.
  4. Φόρεσε φαρδιά, ελαφρά ρούχα σε απαλούς χρωματισμούς. Φόρεσε γυαλιά ηλίου και καπέλο οπωσδήποτε, όταν είσαι εκτός σπιτιού ή εργασίας.
  5. Χρησιμοποίησε air condition για να δροσίσεις το περιβάλλον σου. Δεν αρκεί ο ανεμιστήρας όταν η θερμοκρασία είναι μεγαλύτερη από 35°C.
  6. Φάρμακα & ινσουλίνη. Τα φάρμακα και οι ταινίες μέτρησης σακχάρου. θα πρέπει να βρίσκονται σε μέρος δροσερό (έως 28-30°C), σκιερό, χωρίς υγρασία. Αν φύγετε για διακοπές, πάρτε μαζί 1,5 φορές περισσότερα φάρμακα, ταινίες και βελόνες μέτρησης απ’ ό,τι κανονικά θα χρησιμοποιούσατε, ώστε να μην «ξεμείνετε». Βάλτε την ινσουλίνη στην ειδική ισοθερμική τσάντα όταν ταξιδεύετε με παγοκύστη. Προσοχή η ινσουλίνη δεν πρέπει να ακουμπά στην παγοκύστη και να μην καταψύχεται, διότι αν παγώσει η ινσουλίνη αλλοιώνεται η δράση της.
  7. Τραυματισμοί ποδιών. Μην περπατάτε ποτέ ξυπόλητοι – στην άμμο, γύρω από την πισίνα, στην βεράντα του σπιτιού ή οπουδήποτε αλλού. Μπορεί να πάθετε εγκαύματα στα πέλματα ή να κοπείτε και να μην το αντιληφθείτε. Φοράτε άνετα παπούτσια που προστατεύουν τα πόδια σας.
  8. Υπογλυκαιμίες.
  9. Έλεγξε το σάκχαρο πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από κάποια σωματική δραστηριότητα. Μπορεί να χρειαστεί να τροποποιήσεις τη δόση της ινσουλίνης, ίσως με τη συμβουλή του ιατρού σου. Το ζεστό δέρμα απορροφά γρηγορότερα την ινσουλίνη, σε αντίθεση με το αφυδατωμένο. Ελέγχετε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σας πιο συχνά από το συνηθισμένο ειδικά όταν πρόκειται να κολυμπήσετε.
  10. Η άσκηση είναι απαραίτητη για τη διαχείριση του διαβήτη. Για το λόγο αυτό, συστήνεται η επιλογή πολύ πρωινών ή βραδινών ωρών για την άσκηση διαφορετικά να γίνεται σε πολύ καλά κλιματιζόμενη αίθουσα.
  11. Κάλεσε τον ιατρό σου, αν αισθανθείτε άσχημα από τη ζέστη.