Category: Πληροφορίες για το κοινό

Επιμέλεια: Ευάγγελος Φουστέρης, M.D., Ph.D., Παθολόγος – Διαβητολόγος, Ιατρικός Διευθυντής MEDOC

 

Η μετφορμίνη είναι ένα από τα παλαιότερα φάρμακα που διαθέτουμε για την αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2). Αν και παλαιό φάρμακο, έχει τέτοια χαρακτηριστικά που την καθιστούν ακόμη και σήμερα ως πρώτης επιλογής αντιδιαβητική αγωγή (βάση), πάνω στην οποία προστίθενται οι επόμενες αγωγές.

Η μετφορμίνη είναι ένα φάρμακο που δρα έναντι της ινσουλινοαντίστασης, πιο πολύ σπουδαία πτυχή στην ανάπτυξη του ΣΔτ2. Ινσουλινοαντίσταση με απλά λόγια σημαίνει ότι ο οι διάφοροι ιστοί – κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού αντιστέκονται στη δράση της ινσουλίνης, εμποδίζοντας την να εμφανίσει την φυσιολογική της δράση, την είσοδο δηλαδή της γλυκόζης στα κύτταρα και άρα την πτώση των επιπέδων γλυκόζης από το αίμα. Ινσουλινοαντίσταση αναπτύσσουν κυρίως το ήπαρ, λίπος, γραμμωτοί μύες.

Η δράση, λοιπόν, της μετφορμίνης είναι να μειώνει την ινσουλινοαντίσταση στα ανωτέρω όργανα, κάνοντας πιο «δραστική» την ινσουλίνη που είτε εκκρίνεται από το πάγκρεας είτε ενίεται μέσω στυλό. Η βασική δράση της μετφορμίνης είναι στο ήπαρ, όπου εμποδίζει τη γλυκονεογένεση και γλυκογονόλυση, δυο δράσεις που οδηγούν σε αύξηση του σακχάρου στο αίμα (κυρίως κατά τη νύχτα ή προγευματικά το πρωί). Μικρότερη δράση έχει στο λιπώδη ιστό και γραμμωτούς μύες.

Στις δράσεις της μετφορμίνης συμπεριλαμβάνονται: η ευόδωση της απελευθέρωσης GLP-1 και άλλων πεπτιδίων από τον γαστρεντερικό σωλήνα, μείωση της απορρόφησης των υδατανθρακών από τον πεπτικό σωλήνα, αύξηση της εντερικής απέκκρισης γλυκόζης και της οξείδωσης των λιπαρών οξέων.

Η μετφορμίνη είναι ένα ισχυρό αντιδιαβητικό φάρμακο που μπορεί να μειώσει την γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη έως και 2%, σύμφωνα με μελέτες. Παρά τη δύναμη της αυτή, η μετφορμίνη έχει χαμηλότατο κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμιών. Επίσης, έχει ουδέτερη επίδραση στο σωματικό βάρος (κάποιες μελέτες έχουν δείξει και ελαφρά μείωση του σωματικού βάρους).

Η μεγάλη θεραπευτική αξία της μετφορμίνης καθιερώθηκε την δεκαετία του 1990, όπου μια πολύ σπουδαία μελέτη, η UKPDS, ανέδειξε ότι η μετφορμίνη προστατεύει τους παχυσάρκους ασθενείς έναντι των μικροαγγειακών και μακροαγγειακών επιπλοκών του ΣΔτ2: 42% μείωση των θανάτων που σχετίζονται με τον ΣΔτ2, 36% μείωση της ολικής θνησιμότητας, 39% μείωση των εμφραγμάτων του μυοκαρδίου.

Για τις μη γλυκαιμικές δράσεις της μετφορμίνης, έχουν γίνει αναφορές για μείωση του κινδύνου εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου (μαστός, προστάτης, ήπαρ, παχύ έντερο), βελτίωση στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ευνοϊκή δράση στο εντερικό μικροβίωμα, καθυστέρηση εμφάνισης γνωσιακών διαταραχών κ.ά.

Οι πιο συχνές παρενέργειες προέρχονται από το γαστρενετρικό σύστημα, καθώς μπορεί να προκαλέσει διάρροια, δυσκοιλιότητα, μετεωρισμό κοιλίας, τάση προς έμετο. Για αυτό το λόγο, όταν ξεκινάμε μετφορμίνη στον ασθενή μας, πάντα δίνουμε μια αρχική χαμηλή δόση και σιγά-σιγά αυξάνουμε, για να περιορίσουμε τις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η μακρόχρονη χορήγηση μετφορμίνης μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των επιπέδων βιταμίνης Β12 από τον οργανισμό, και αυτό να το αντιλαμβάνεται ο ασθενής ως αλλοδυνίες ή καυσαλγίες στα κάτω άκρα ή διαταραχές μνήμης.

Αν η νεφρική σας λειτουργία είναι eGFR 45-60 mL/min, μπορείτε να λάβετε μέχρι 2.000 mg μετφορμίνης ανά 24ωρο. Αν eGFR 30-45 mL/min, μπορείτε να λάβετε μέχρι 1.000 mg μετφορμίνης ανά 24ωρο, ενώ αν eGFR <30 mL/min, δεν μπορείτε να παίρνετε μετφορμίνη, κυρίως λόγω αύξησης του κινδύνου εμφάνισης γαλακτικής οξέωσης. (Το eGFR σας προκύπτει με τη χρήση ειδικού μαθηματικού τύπου που περιλαμβάνει την τιμή της κρεατινίνης του αίματος σας).

Γενικότερα, σε καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης γαλακτικής οξέωσης, όπως π.χ. βαριά χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, βαριά καρδιακή ανεπάρκεια, βαριά αφυδάτωση, σήψη κλπ, καλό είναι να μην λαμβάνετε μετφορμίνη.

Αν έχετε προγραμματίσει αξονική τομογραφία με τη χορήγηση ιωδιούχου σκιαγραφικού και το eGFR σας είναι κάτω από 60 mL/min, η μετφορμίνη πρέπει να διακόπτεται 2 24ωρα πριν την εξέταση και να επανεντάσσεται στην αγωγή 2 24ωρα μετά την εξέταση, εφόσον δεν επηρεαστεί το eGFR σας. Η ίδια τακτική πρέπει να ακολουθείται σε προγραμματισμένα χειρουργεία.

• Σκευάσματα μετφορμίνης που κυκλοφορούν στην Ελλάδα:
  • Glucophage, Retaform, Glucofree, Glucoplus, Glucostop, Glucoformin, Metformin/MYLAN, Glycofren
• Σκευάσματα συνδυασμού φαρμάκων που ένα από τα συστατικά είναι η μετφορμίνη:
  • Competact, Eucreas, Janumet, Jentadueto, Komboglyze, Normell, Synjardy, Vipdomet, Vokanamet, Xigduo, Zomarist

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. E. Inzucchi, Diabetes Care Aug 2017, 40 (8) 1128-1132
2. Lv Z, Guo Y. Front Endocrinol (Lausanne). 2020 Apr 16; 11: 191
3. Flory J, Lipska K. JAMA. 2019 May 21;321(19):1926-1927
4. Αναθεωρημένη ΠΧΠ μετφορμίνης 2017
5. UKPDS 34, Lancet 1998; 352: 854-865
6. UKPDS 80, NEJM 2008; 359: 1577-1589

 

Πρόγραμμα Εκδήλωσης

Δελτίο Τύπου:

Στις 12 Απριλίου 2022 το SUMMIT για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας που διοργανώνει η «ΣΥΜΜΑΧΙΑ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ». 

Μεγάλος κίνδυνος για την υγεία, την οικονομία, αλλά και τον κοινωνικό ιστό αναδεικνύεται η αυξανόμενη επίπτωση της παχυσαρκίας, η οποία μπορεί να ξεκινά ακόμα και από την παιδική και εφηβική ηλικία, συνεχίζεται στην ενήλικη ζωή και πολύ συχνά οδηγεί και σε άλλα νοσήματα, όπως τα καρδιαγγειακά, ο διαβήτης τύπου ΙΙ, ο καρκίνος και άλλα.

Η καταπολέμηση της παχυσαρκίας αποτελεί θεμέλιο για την επίτευξη των παγκόσμιων στόχων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, μέσω της μείωσης της θνησιμότητας από τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα. Είναι μια επιδημία με εκτεταμένες συνέπειες για τα άτομα, την κοινωνία και την οικονομία και αποτελεί μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα.

H νόσος της παχυσαρκίας είναι μια χρόνια νόσος η οποία αυξάνει τα έμμεσα ιατρικά έξοδα έως και 30% και τα άμεσα ιατρικά έξοδα έως και 39%. Με βάση μελέτη του ΟΟΣΑ (2019), η επένδυση στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας είναι εξαιρετικά αποδοτική: για κάθε 1 δολάριο που ξοδεύεται για την πρόληψη της παχυσαρκίας δημιουργείται οικονομικό όφελος έως 6 δολάρια, που μπορεί να επενδυθεί σε άλλους τομείς της υγείας.

Για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτούνται πολλές παρεμβάσεις ταυτόχρονα που προϋποθέτουν πολυεπιστημονική συζήτηση και ευρεία διατομεακή δράση. Η ανάγκη αυτή οδήγησε στη δημιουργία της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ενός άτυπου δικτύου επιστημονικών εταιρειών, ινστιτούτων, πανεπιστημίων, σωματείων ασθενών και άλλων οργανισμών με στόχο να συνεισφέρουν στην αντιμετώπιση του περίπλοκου αυτού χρόνιου νοσήματος με ολιστική προσέγγιση. Στη ΣΥΜΜΑΧΙΑ για την ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ συμμετέχουν σήμερα 20 οργανισμοί *.

Αυτή η πολυτομεακή, σύνθετη πραγματικότητα αναδεικνύεται και στη διοργάνωση της πρώτης κοινής δράσης της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ, ενός SUMMIT για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας, το οποίο πραγματοποιείται στις 12 Απριλίου 2022 (12-4-2022) στην Αθήνα, στην αίθουσα ΦΑΡΟΣ του ΚΠΙΣΝ με δυνατότητα φυσικής και διαδικτυακής παρακολούθησης. Στην εκδήλωση συμμετέχουν εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της πολιτείας, της επιστημονικής και ιατρικής κοινότητας, πανεπιστήμιων, ιδρυμάτων, εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης αλλά και ασθενών.

Σκοπός της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ είναι η ανάπτυξη στοχευμένων πολιτικών και παρεμβάσεων, η σύνταξη «Οδικού Χάρτη» για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας, αλλά και η προώθηση της επιστημονικής έρευνας.

Αποτελεί σημαντικό στόχο για την Ελλάδα να επενδύσει κατάλληλα και σε διάρκεια χρόνου για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας και να προσεγγίσει τους παγκόσμιους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης˙ να αναπτύξει δράσεις και παρεμβάσεις για την αναγνώριση της παχυσαρκίας ως νόσου, τη θεραπεία της, την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας την εκπαίδευση και την καθοδήγηση των πολιτών. Η σωστή και έγκυρη πληροφόρηση, η εκπαίδευση των εμπλεκομένων αλλά και της ιατρικής κοινότητας αποτελεί τον μοναδικό δρόμο για την πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη και απαιτεί την αρωγή όλων. «Η ισχύς εν τη ενώσει».

▪ Η είσοδος στο Summit είναι ελεύθερη. Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής ΕΔΩ
▪ Υπάρχει δυνατότητα για παρακολούθηση στον φυσικό χώρο ή διαδικτυακά.
▪ Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: www.action4obesity.gr για περισσότερες πληροφορίες για το Summit.

ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ
Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία | Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία – Πανελλήνια Ένωση Ενδοκρινολόγων | Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Οικονομίας και Πολιτικής της Υγείας – ΕΕΕΟΠΥ | Ελληνική Εταιρεία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής – ΕΛΕΓΕΙΑ | Ελληνική Εταιρεία Δημόσιας Υγείας | Ελληνική Εταιρεία Λιπιδιολογίας και Αθηροσκλήρωσης – ΕΕΛΙΑ | Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Παχυσαρκίας, Μεταβολισμού και Διαταραχών Διατροφής – ΕΠΑΜΕΔΙ | Ελληνική Ιατρική Εταιρεία Παχυσαρκίας | Ελληνικό Ίδρυμα Καρδιολογίας – ΕΛΙΚΑΡ | Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία | Ελληνικό Κολλέγιο Καρδιολογίας | Ελληνικό Κολλέγιο Μεταβολικών Νοσημάτων – ΕΚΟΜΕΝ | Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία | Εταιρεία Γενικής / Οικογενειακής Ιατρικής Ελλάδος – ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ | Εταιρεία Εσωτερικής Παθολογίας | Ιατρική Εταιρεία Αθηνών | Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής – ΙΚΠΙ | Ινστιτούτο Μελέτης Εκπαίδευσης στην Θρόμβωση και Αντιθρομβωτική Αγωγή – ΙΜΕΘΑ | Πανελλήνιος Σύλλογος Διαιτολόγων-Διατροφολόγων | Ελληνική Ακαδημία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας | ΙΜΕΡΟΕΣΣΑ Πανελλήνιος Σύλλογος Στήριξης Ατόμων με Παχυσαρκία.

 

Δείτε εδώ το πρωτότυπο Δελτίο Τύπου

 

Του Χάρη Δημοσθενόπουλου, ΜMedSci., PhD, Κλινικού Διαιτολόγου-Προϊστάμενου Διαιτολογικού Τμήματος ΓΝΑ Λαϊκό, Μέλος ΔΣ ΕΔΕ-Board Member of DNSG

 

Όλο και περισσότερες μελέτες τα τελευταία χρόνια έρχονται να υποστηρίξουν τις ευεργετικές επιπτώσεις της παραδοσιακής νηστείας στην υγεία. Επιστημονικά δεδομένα και στοιχεία που αφορούν τη μείωση στα υψηλά επίπεδα χοληστερίνης ή στα τριγλυκερίδια, αλλά και πιο ουσιαστικές επιπτώσεις σε άλλους παράγοντες υγείας όπως μείωση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου αποτελούν το καλύτερο επιχείρημα για να ακολουθήσει κάποιος τη νηστεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, κατά τη Σαρακοστή.

Παλιότερα στοιχεία του Τμήματος Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης όπως και πολύ πρόσφατα από μελέτες του Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού της Α’ Παθολογικής Κλινικής του ΑΠΘ έδειξαν ότι όσοι ακολουθούν τη νηστεία έχουν μειωμένη χοληστερόλη, υψηλότερα επίπεδα «καλών» αδιποκινών, όπως της αδιπονεκτίνης και της ιρισίνης, χαμηλότερο σωματικό βάρος και μικρότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου και καρδιαγγειακών επεισοδίων. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα άτομα ακολουθούν τη θρησκευτική νηστεία, ενώ τα ποσοστά αυτά βέβαια ανεβαίνουν όσο ανεβαίνουν και οι ηλικίες.

Από διατροφικής άποψης, η νηστεία αποτελεί μία σχεδόν φυτοφαγική διατροφή με ένα ημερήσιο διαιτολόγιο χαμηλό σε κατανάλωση κορεσμένων και trans λιπαρών οξέων και πλούσιο σε μονοακόρεστα λ.ο. (ελιές και λάδι ελιάς) αλλά και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (θαλασσινά, ξηροί καρποί, σουσάμι και ταχίνι), ιδιαίτερα υψηλό σε φυτικές ίνες, αντιοξειδωτικά συστατικά και βιταμίνες. Την ίδια στιγμή βέβαια είναι μία διατροφή που είναι συνολικά πλούσια σε λιπαρά και αμυλούχα τρόφιμα-υδατάνθρακες και για το λόγο αυτό απαιτεί προσοχή για τα άτομα με διαταραγμένα επίπεδα γλυκόζης, ουρικού οξέος και λιπιδίων.

Η νηστεία προσφέρει πολλά οφέλη στην υγεία. Οι περισσότερες μελέτες αποδεικνύουν πως η παραδοσιακή, λιτή νηστεία, με τα ελάχιστα κορεσμένα λιπαρά, τα άφθονα φυτικής προελεύσεως τρόφιμα (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς), τα θαλασσινά, το ταχίνι και το ελαιόλαδο μπορεί να ελαττώσει με το πέρασμα των ημερών τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων, της ολικής και της «κακής» (ή LDL) χοληστερόλης. Ωστόσο, οι πάσχοντες από ορισμένα προβλήματα υγείας πρέπει να είναι προσεκτικοί, διότι ακόμα και ένα πολύ υγιεινό διαιτολόγιο μπορεί να κρύβει παγίδες.

Ειδικότερα, τα άτομα με διαβήτη θα πρέπει να προσέχουν το μέγεθος μερίδας στα λαδερά φαγητά, όπως τα φασολάκια, οι μπάμιες, το μπριάμ, οι αγκινάρες, οι μελιτζάνες, τα όσπρια και τα γεμιστά με ρύζι, διότι αποτελούν πλούσιες πηγές υδατανθράκων. Τα γεύματα αυτά πρέπει να καταναλώνονται χωρίς ή με μικρή ποσότητα από ψωμί ή φρυγανιές, να έχουν σχετικά λίγο λάδι (για λιγότερες θερμίδες) και να συνοδεύονται, αν αυτό είναι εφικτό, από σαλάτα με πράσινα, φυλλώδη λαχανικά για ακόμα υψηλότερη πρόσληψη φυτικών ινών (συμβάλλουν στην καλύτερη και βραδύτερη απορρόφηση των υδατανθράκων).

Επίσης, προσοχή απαιτείται σε τρόφιμα που καταναλώνονται κατά τη νηστεία και είναι πλούσια σε πουρίνες που αυξάνουν τα επίπεδα του ουρικού οξέος. Επομένως, τα άτομα με υπερουριχαιμία πρέπει να αποφεύγουν θαλασσινά και οστρακοειδή (λ.χ. μύδια, χτένια, αστακό, καβούρια, στρείδια), τρόφιμα και ροφήματα με μαγιά, δημητριακά ολικής άλεσης, αμύγδαλα, αλκοόλ και λαχανικά όπως ο αρακάς, τα φασόλια, το σπανάκι, οι φακές, τα μανιτάρια, η ντομάτα και το κουνουπίδι. Τέλος, η νηστεία λειτουργεί ιδιαίτερα ευεργετικά στη μείωση της «κακής» (LDL) χοληστερόλης και στην αύξηση της «καλής» (HDL) δεδομένου ότι υπάρχει κατανάλωση τροφίμων όπως οι ξηροί καρποί και το ταχίνι, το σουσάμι, τα χόρτα και τα λαχανικά, η βρώμη και τα φρούτα. Τα θαλασσινά, παρότι περιέχουν διαιτητική χοληστερόλη, όπως έχει αποδειχθεί δεν φαίνεται να αυξάνουν τα επίπεδά της στο αίμα, ειδικά αν δεν γίνεται υπερκατανάλωση.

Έτσι, κάνοντας κατάλληλους συνδυασμούς, με την αποφυγή υπερβολικών ποσοτήτων λαδιού και αμύλου, την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και την προσαρμογή της θεραπευτικής αγωγής (πιο εύκολο στα εντατικοποιημένα σχήματα ινσουλίνης και τις αντλίες) η διατροφή του διαβήτη μπορεί να συνδυαστεί με τη νηστεία, οδηγώντας ακόμα και σε μία καλύτερη ρύθμιση του.

Κάποια βασικά τρόφιμα της νηστείας που πρέπει να προσέξουμε είναι τα παρακάτω:

• Θαλασσινά: αποτελούν βασική πηγή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, είναι πολύτιμη πηγή ω-3 λιπαρών οξέων και χαμηλά σε κορεσμένο λίπος, αποδίδοντας περίπου 135Kcal περίπου στα 120g, χωρίς πρόσθετο λίπος.
• Όσπρια: είναι τα πιο παραδοσιακά τρόφιμα της νηστείας, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και διαλυτές και αδιάλυτες φυτικές ίνες που αποδίδουν πρωτεΐνες χαμηλής βιολογικής αξίας. Περίπου 1 πιάτο φασόλια γίγαντες αποδίδει 250kcal. Ο συνδυασμός τους με άλλες πηγές φυτικής πρωτεΐνης π.χ. ρύζι, πλιγούρι ή κινόα οδηγεί στην πρόσληψη υψηλότερης βιολογικής αξίας πρωτεΐνη λόγω της συμπλήρωσης των αμινοξέων από τις δύο τροφές όπου η κάθε μία αποδίδει τα δικά της αμινοξέα.
• Χαλβάς: τρόφιμο που προέρχεται από το σησάμι, πλούσιος σε ακόρεστα λιπαρά & σάκχαρα και πλούσιος σε βιταμίνη Ε, σίδηρο, ασβέστιο, φώσφορο, κάλιο, σελήνιο, μαγνήσιο και ψευδάργυρο, αλλά πολύ πλούσιος σε θερμίδες, αφού αποδίδει 500 θερμίδες/100g. Επίσης είναι πλούσιος σε σάκχαρα και για αυτό μία επιλογή χωρίς ζάχαρη π.χ. με στέβια θα ήταν ιδανικότερη επιλογή.
• Ταραμάς: προέρχεται από τα αβγά του μπακαλιάρου, αποτελεί καλή πηγή βιταμινών Α και D, μαγνησίου, ψευδαργύρου, φωσφόρου και καλίου, αλλά επειδή είναι πλούσιος σε αλάτι απαιτεί προσοχή. Επίσης αποδείδει 120kcal ανά κουταλιά της σούπας και άρα παχαίνει.
• Ελιές: πηγή του ποιοτικότερου λίπους και πηγή βιταμίνης Ε & Α και καροτενοειδών, καλίου, ασβεστίου, φωσφόρου, σιδήρου και μαγνησίου. 5 μικρές ή 3 μεγάλες αποδίδουν 45 θερμίδες και απαιτείται προσοχή στο αλάτι & στις θερμίδες.
• Λαχανικά (μαγειρεμένα ή σαλάτας): Πηγές φυτικών ινών και βιταμινών και ιχνοστοιχείων, αν καταναλωθούν με λίγο λάδι είναι χαμηλά σε θερμίδες και αποτελούν πηγή φυτικών πρωτεϊνών.
• Σόγια: υποκατάστατο εν μέρει του κρέατος, πηγή καλών λιπαρών οξέων & ω-3 και πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας. Προσφέρει διαλυτές φυτικές ίνες και είναι πλούσια σε βιταμίνες και μέταλλα, με έντονη αντιοξειδωτική δράση. Τα τελευταία χρόνια βέβαια έχει αρχίσει να αντικαθίσταται από άλλες φυτικές πηγές πρωτεϊνών, όπως ο αρακάς, η κινόα και ο αμάρανθος, το τοφού και η διατροφική μαγιά και άλλες.

Του Χάρη Δημοσθενόπουλου, ΜMedSci., PhD, Κλινικού Διαιτολόγου-Προϊστάμενου Διαιτολογικού Τμήματος ΓΝΑ Λαϊκό, Μέλος ΔΣ ΕΔΕ-Board Member of DNSG

 

Στο διαιτολόγιο του κάθε ατόμου με διαβήτη η συνολική ποσότητα των υδατανθράκων είναι σημαντική για να επιτύχουμε την ικανοποιητική ρύθμιση του.

Πόσοι υδατάνθρακες πρέπει να περιλαμβάνονται στο διαιτολόγιο του ατόμου με διαβήτη;

Οι υδατάνθρακες πρέπει να καλύπτουν το βασικότερο μέρος της διατροφής μας, ακόμα και όταν έχουμε διαβήτη, δεδομένου ότι αποτελούν πηγές όχι μόνο ενέργειας αλλά και πολύτιμων άλλων θρεπτικών συστατικών. Τρόφιμα της καθημερινής μας διατροφής όπως ψωμί και αμυλούχα τρόφιμα (ρύζι και ζυμαρικά), πατάτες, φρούτα και χυμούς, λαχανικά και γαλακτοκομικά (γάλα και γιαούρτι), μέλι και μαρμελάδα αποτελούν φυσικές πηγές υδατανθράκων, που για πολλά χρόνια θεωρούνταν ως «επικίνδυνα» ή «απαγορευμένα» για τα άτομα με διαβήτη, και τα οποία πρέπει να υπάρχουν σε όλα τα γεύματα της ημέρας (πρωινό, δεκατιανό, γεύμα και δείπνο).

Οι περισσότερες επίσημες συστάσεις πρότειναν, για δεκαετίες, ότι η πρόσληψη των υδατανθράκων στη δίαιτα του διαβήτη πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 45-55% της συνολικής ενέργειας, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να ισχύει η άποψη ότι δεν υπάρχει μία ιδανική σύσταση-ποσοστό, αλλά ότι υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία για αυξομειώσεις αυτού του αρχικού ποσοστού. Υπάρχει ωστόσο μία σαφής τάση για μείωση τους στο διαιτολόγιο και για υιοθέτηση διαιτολογίων χαμηλότερων σε υδατάνθρακες.

Επίσης, οι οδηγίες κάνουν σαφές ότι πρέπει να προσέχουμε, πέρα από τη συνολική ποσότητά των υδατανθράκων, και την ποιότητά τους ώστε να υπάρχει και καλύτερη ρύθμιση αλλά και καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία. Οι υδατάνθρακες πρέπει να προέρχονται κυρίως από διαιτητικές πηγές πλούσιες σε υδατάνθρακες «βραδείας αποδέσμευσης» (τρόφιμα που να διασπώνται αργά και να απελευθερώνουν με βραδύτερο ρυθμό τα σάκχαρά τους), όπως είναι τα όχι πολύ ώριμα και χυμώδη φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια, τα δημητριακά ολικής αλέσεως, αλλά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλών λιπαρών (1-2%), που αποτελούν όλα τρόφιμα που δεν «ανεβάζουν» πολύ τα μεταγευματικά επίπεδα της γλυκόζης αίματος.

Οι υδατάνθρακες στη δίαιτα του διαβήτη

Αυτό λοιπόν που είναι σημαντικό να κατανοήσουν και να μάθουν τα άτομα με διαβήτη σήμερα είναι ότι τα τρόφιμα που περιέχουν «σύνθετους» υδατάνθρακες και είναι πιο πλούσια σε φυτικές ίνες επιβάλλεται  να καταναλώνονται μέσα από το καθημερινό διαιτολόγιο, δεδομένου ότι ο αποκλεισμός τους στερεί από τον οργανισμό άλλα διατροφικά συστατικά (π.χ. βιταμίνες, ιχνοστοιχεία κ.ά.). Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι τα άτομα με ΣΔ τύπου 1 και 2 πρέπει να καταναλώνουν καθημερινά τρόφιμα πλούσια σε τέτοιας ποιότητας υδατάνθρακες και διαιτητικές ίνες, για να έχουν μία ακόμα καλύτερη ρύθμιση του ζαχάρου τους.

Επίσης, τα τρόφιμα που περιέχουν ζάχαρη ή άλλα απλά σάκχαρα μπορούν να αντικατασταθούν από τρόφιμα με ολιγοθερμιδικά υποκατάστατα (γλυκαντικά), όπως η στέβια ή η ασπαρτάμη, ώστε να έχουν τη γλυκιά γεύση χωρίς τύψεις και αρνητικές επιπτώσεις στις τιμές γλυκόζης αίματος. Δεν μιλούμε δηλαδή για απαγόρευση της κατανάλωσης ζάχαρης και άλλων απλών σακχάρων, αλλά σύσταση για αποφυγή της συχνής κατανάλωσης τους.

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι το διαιτολόγιο για το διαβήτη είναι πλέον ένα πιο ελεύθερο και ποικίλο διαιτολόγιο όπου οι υδατάνθρακες  επιβάλλεται να καλύπτουν ένα σχετικά μέτριο έως καλό ποσοστό  του συνόλου της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης.

 

Πηγή: American Diabetes Association Professional Practice Committee; 5. Facilitating Behavior Change and Well-being to Improve Health Outcomes: Standards of Medical Care in Diabetes—2022. Diabetes Care 1 January 2022; 45 (Supplement_1): S60–S82.

Θεοχάρης Ι. Κουφάκης, Παθολόγος με εξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ακαδημαϊκός Υπότροφος, Τμήμα Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού – Διαβητολογικό Κέντρο, Α’ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

 

Η Ορθόδοξη νηστεία (ΟΝ) αποτελεί παραλλαγή της κλασικής Μεσογειακής διατροφής, της οποίας τα οφέλη στην ανθρώπινη υγεία είναι καλά τεκμηριωμένα από μεγάλο όγκο ερευνητικών δεδομένων. Σύμφωνα με τις επιταγές της Ορθόδοξης εκκλησίας, οι πιστοί θα πρέπει να νηστεύουν για συνολικά 180-200 ημέρες κατά τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους, μία διαδικασία που στοχεύει στον εξαγνισμό σώματος και ψυχής.

Κύριες περίοδοι νηστείας αποτελούν η Σαρακοστή (48 ημέρες πριν το Πάσχα), η νηστεία των Χριστουγέννων (40 ημέρες) και ο Δεκαπενταύγουστος (15 ημέρες), μεμονωμένες θρησκευτικές εορτές, καθώς και κάθε Τετάρτη και Παρασκευή. Κατά τη διάρκεια των περιόδων νηστείας απαγορεύεται η κατανάλωση κρέατος, γαλακτοκομικών και αυγών. Ωστόσο, επιτρέπεται η βρώση ψαριών, θαλασσινών, κρασιού και ελαιόλαδου, με εξαίρεση συγκεκριμένες ημέρες.

Η ΟΝ σχετίζεται με μείωση της προσλαμβανόμενης ενέργειας (κατά 180-208 θερμίδες/ημέρα συγκριτικά με τις μη νηστίσιμες περιόδους). Επίσης, παρατηρείται σημαντικός περιορισμός της κατανάλωσης λίπους, ειδικά του κορεσμένου (> 50%) και των trans λιπαρών οξέων (> 75%). Αντίθετα, αυξάνεται η πρόσληψη των «καλών» μονοακόρεστων λιπαρών οξέων, των οποίων η κατανάλωση σχετίζεται με μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Επίσης, κατά τη διάρκεια της ΟΝ αυξάνεται η κατανάλωση φυτικών ινών, υδατανθράκων, φυλλικού οξέος και μαγνησίου, ενώ παρατηρείται σημαντικός περιορισμός της πρόσληψης ασβεστίου και των βιταμινών D και B12. Αναφορικά με την κατανάλωση πρωτεϊνών, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι αντιφατικά, με άλλες μελέτες να δείχνουν αύξηση και άλλες μείωση της πρόσληψης κατά τις περιόδους ΟΝ σε σύγκριση με τις μη νηστίσιμες ημέρες.

Η ΟΝ, σαν μη κρεατοφαγική δίαιτα, φαίνεται να έχει ξεκάθαρα θετική επίδραση στα επίπεδα των λιπιδίων του ορού. Συγκεκριμένα, κατά τις περιόδους νηστείας έχει παρατηρηθεί μείωση της ολικής και LDL (κακής) χοληστερόλης κατά 12.5 και 15.9%, αντίστοιχα. Από την άλλη μεριά, φαίνεται πως η μείωση συμπαρασύρει και την HDL (καλή) χοληστερόλη, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές αν αυτό το γεγονός επηρεάζει δυσμενώς την καρδιαγγειακή υγεία. Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι μετά τη διακοπή της νηστείας, τα επίπεδα των λιπιδίων του ορού επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα.

Σε ότι αφορά τη γλυκόζη νηστείας, κάποιες μελέτες έχουν καταδείξει μία τάση προς μία μη στατιστικώς σημαντική μείωση των επιπέδων της κατά περίπου 3 mg/dl μετά τη νηστεία. Μία άλλη μελέτη ανέδειξε σημαντική διαφορά της γλυκόζης πριν και μετά την περίοδο νηστείας των Χριστουγέννων ανάμεσα σε νήστες (-3.6 mg/dl) και μη νήστες (+4.4 mg/dl). Τα διαθέσιμα δεδομένα υποδηλώνουν αρνητική επίδραση της ΟΝ στα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης, καθώς η συστολική αρτηριακή πίεση φαίνεται να αυξάνει κατά περίπου 8 mm Hg κατά τη διάρκεια αυτής. Εξήγηση για αυτήν την παρατήρηση θα μπορούσαν να αποτελέσουν η προσθήκη μεγαλύτερης ποσότητας αλατιού κατά τη νηστεία, προς χάριν της γεύσης, αλλά και η μειωμένη διατροφική πρόσληψη του ασβεστίου, δεδομένου ότι το τελευταίο έχει ευνοϊκή επίδραση στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.

Αναφορικά με το σωματικό βάρος φαίνεται ότι κατά τη διάρκεια της νηστείας υπάρχει μία μείωση κατά περίπου 2%, ενώ άλλες μελέτες είναι ενδεικτικές μείωσης του Δείκτη Μάζας Σώματος κατά 0.4 kg/m².

Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση ότι η ΟΝ οδηγεί σε ανάπτυξη αναιμίας λόγω μη βρώσης κρέατος, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι καθησυχαστικά. Οι νήστες βρέθηκαν να έχουν ικανοποιητικά επίπεδα σιδήρου και των σχετικών αιματολογικών παραμέτρων, παρά τον περιορισμό της κατανάλωσης κρέατος, προφανώς λόγω της αυξημένης πρόσληψης μη ζωικών πηγών σιδήρου, όπως τα όσπρια. Κάποιο ρόλο ίσως παίζει και η επαρκής πρόσληψη της βιταμίνης C λόγω άφθονης κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών κατά τις περιόδους νηστείας, η οποία ως γνωστόν διευκολύνει την απορρόφηση του σιδήρου.

Ένας ειδικός υπότυπος της ΟΝ, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και πιθανώς επιδράσεις, είναι η Αθωνική νηστεία, όπως αυτή επιτελείται από τους μοναχούς του Αγίου Όρους. Το συγκεκριμένο είδος της ΟΝ χαρακτηρίζεται από την καθολική αποχή από το κρέας (ακόμη και κατά τις μη νηστίσιμες περιόδους) και την ενσωμάτωση στοιχείων διαλειμματικής νηστείας, καθώς οι μοναχοί απέχουν της τροφής από τη δύση μέχρι την αυγή του ηλίου εξαιτίας των θρησκευτικών τους καθηκόντων. Συγκριτικά με την κλασική ΟΝ, η Αθωνική δίαιτα χαρακτηρίζεται από μειωμένη πρόσληψη θερμίδων, κάτι που αντικατοπτρίζεται στο καλό ανθρωπομετρικό (μειωμένο σωματικό λίπος) και λιπιδαιμικό προφίλ των μοναχών του Αγίου Όρους. Επίσης, πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η Αθωνική διατροφή σχετίζεται με αύξηση δύο «καλών» αδιποκινών, της αδιπονεκτίνης και της ιρισίνης, των οποίων οι συγκεντρώσεις στο πλάσμα εμφανίζουν αντίστροφη συσχέτιση με τον κίνδυνο ανάπτυξης Σακχαρώδη Διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Κάποιες δυνητικά αρνητικές επιπτώσεις της νηστείας, κυρίως σε ό,τι αφορά στη μειωμένη πρόσληψη ασβεστίου και των βιταμινών D και B12 (λόγω αποχής από τα γαλακτοκομικά και το κρέας), χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης στο μέλλον.

Συμπερασματικά, η ΟΝ φαίνεται να έχει αρκετές θετικές επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία, αλλά και κάποιες που χρήζουν περαιτέρω αξιολόγησης. Θα πρέπει ωστόσο να γίνει σαφές, ότι όλες οι μέχρι σήμερα μελέτες έχουν διεξαχθεί σε υγιείς πληθυσμούς και δεν υπάρχει κανένα διαθέσιμο δεδομένο για την επίδραση της τελευταίας σε «ειδικές» κατηγορίες πληθυσμού, όπως εγκυμονούσες, παιδιά, άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη, γυναίκες με οστεοπόρωση, κ.τ.λ. Ειδικά για τα άτομα με διαβήτη, η αύξηση της κατανάλωσης υδατανθράκων κατά τις περιόδους νηστείας απαιτεί προσοχή. Καλό θα είναι να προτιμώνται τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. Σε άτομα που κάνουν χρήση ινσουλίνης (εντατικοποιημένα σχήματα ή αντλίες) ,θα πρέπει η ποσότητα, το είδος και η ώρα λήψης των υδατανθράκων να συντονίζονται με τη δόση και τον χρόνο δράσης του σκευάσματος ινσουλίνης που χρησιμοποιείται. Τέλος, είναι σκόπιμο οι ασθενείς να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν ξεκινήσουν περιόδους νηστείας και ειδικά όταν αυτές πρόκειται να είναι παρατεταμένες.

 

Βιβλιογραφία

1. Koufakis T, Karras SN, Antonopoulou V, Angeloudi E, Zebekakis P, Kotsa K. Effects of Orthodox religious fasting on human health: a systematic review. Eur J Nutr. 2017;56:2439-55.
2. Karras SN, Koufakis T, Petróczi A, Folkerts D, Kypraiou M, Mulrooney H, et al. Christian Orthodox fasting in practice: a comparative evaluation between Greek Orthodox general population fasters and Athonian monks. Nutrition. 2018;59:69-76.
3. Koufakis T, Karras SN, Zebekakis P, Kotsa K. Orthodox Religious Fasting as a Medical Nutrition Therapy for Dyslipidemia: Where do we stand and how far can we go? Eur J Clin Nutr. 2018;72:474-9.
4. Karras SN,Koufakis T, Adamidou L, Polyzos SA, Karalazou P, Thisiadou K, et al. Similar late effects of a 7-week orthodox religious fasting and a time restricted eating pattern on anthropometric and metabolic profiles of overweight adults. Int J Food Sci Nutr. 2021;72:248-58.
5. Karras SN, Koufakis T, Adamidou L, Dimakopoulos G, Karalazou P, Thisiadou K, et al. Effects of Christian Orthodox Fasting Versus Time-Restricted Eating on Plasma Irisin Concentrations Among Overweight Metabolically Healthy Individuals. Nutrients. 2021;13:1071.

 

 

Μαζιώτη Χριστίνα, Επισκέπτρια Υγείας, MSc “Θεραπευτική Εκπαίδευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη’’, Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΠ «Τζάνειο»

 

Ο  σακχαρώδης διαβήτης είναι μία χρόνια νόσος που δημιουργεί την αίσθηση της μόνιμης απώλειας της προηγούμενης κατάστασης της υγείας.

Στο ‘’παραδοσιακό’’ μοντέλο φροντίδας, οι επαγγελματίες υγείας είναι οι ‘’ειδικοί’’ που αναγνωρίζουν τα προβλήματα του ασθενή, καθορίζουν το πλάνο φροντίδας και  είναι υπεύθυνοι για το κλινικό αποτέλεσμα. Ο ασθενής είναι υπεύθυνος μόνο για τη συμμόρφωση με τις οδηγίες που του δίνουν οι επαγγελματίες υγείας.

Αντίθετα, σύμφωνα με τις σύγχρονες ανθρωποκεντρικές θεωρήσεις της υγείας και της ασθένειας, ο πάσχων τοποθετείται στο επίκεντρο της φροντίδας και την καθορίζει σε σημαντικό βαθμό. Η αυτοδιαχείριση είναι ιδιαίτερα σημαντική, τα ίδια τα άτομα είναι υπεύθυνα για τη λήψη αποφάσεων που αφορά στην επίλυση καθημερινών προβλημάτων που σχετίζονται με τη φροντίδα τους.

Η νόσος δεν είναι θεραπεύσιμη, αλλά ελέγχεται, έχει σιωπηλή πορεία και σχετίζεται με τον τρόπο ζωής.

Η θεραπεία είναι σημαντική για την επιβίωση, χρειάζεται όμως εκπαίδευση για την εφαρμογή της.

Η εκπαίδευση στην αυτοδιαχείριση είναι μια συνεργατική και δια δραστική διαδικασία που εμπλέκει το άτομο που πάσχει από διαβήτη, την οικογένειά του και τον επαγγελματία υγείας, με σκοπό την τροποποίηση της συμπεριφοράς υγείας και την καλύτερη διαχείριση της νόσου. Η προαγωγή της αυτοδιαχείρισης επιτυγχάνεται μέσω της υλοποίησης οργανωμένων προγραμμάτων εκπαίδευσης .

Η Θεραπευτική Εκπαίδευση δίνει τη δυνατότητα στα άτομα με διαβήτη να αποκτήσουν και να διατηρήσουν επιδεξιότητες που θα τους επιτρέπουν την ευνοϊκότερη διαχείριση της ζωής και της νόσου τους. Περιλαμβάνει την ενημέρωση, συνειδητοποίηση, µάθηση σε θέματα αυτοφροντίδας και ψυχοκοινωνική υποστήριξη σε σχέση µε τη νόσο και την προτεινόμενη θεραπεία.

Στοχεύει να βοηθήσει τα ίδια και την οικογένειά τους να καταλάβουν την ασθένεια και τη θεραπεία της, να συνεργάζονται με τους θεραπευτές τους και να διατηρήσουν ή να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους.

Η εκπαίδευση στην αυτοδιαχείριση του διαβήτη πρέπει να είναι ανθρωποκεντρική, με σεβασμό, συνέπεια προς τις προτιμήσεις, ανάγκες και αξίες του ατόμου και να βοηθά στην καθοδήγηση των κλινικών αποφάσεων.

Το άτομο με διαβήτη:

• Πρέπει να αποδεχθεί τη σχετική απώλεια της «ακεραιότητάς» του
• Να γνωρίζει πως να αντιδρά στα οξέα επεισόδια
• Να τροποποιήσει την προσωπική του ζωή
• Να ξεπεράσει τις αναστολές του και να εκφράσει ελεύθερα τις προκαταλήψεις του
• Να εκφράσει ελεύθερα την εμπειρία του από την αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη
• Να εκμυστηρευτεί τους φόβους, αλλά και τις ελπίδες του.

Για να επιτευχθούν αυτά πρέπει να αλλάξει τη συμπεριφορά του σε καθημερινή βάση σε διάφορους τομείς: να βελτιώσει τη διατροφή του, να μειώσει το κάπνισμα, να αυξήσει την άσκηση, να μάθει να διαχειρίζονται τα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης. Συμπεριφορές που ξέρει ότι πρέπει να τις αλλάξει αλλά δεν είναι εύκολο γιατί πολλές από αυτές  είναι μια συνήθεια χρόνων που του αποδίδει απόλαυση.

Ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει να στοχεύει στη θεραπευτική εκπαίδευση. Εκπαίδευση δεν είναι απλή μεταφορά γνώσεων ούτε απομνημόνευση πληροφοριών ούτε σχέση δασκάλου – μαθητή.

Εκπαίδευση  σημαίνει  Κινητοποίηση για:

• Την κατανόηση της χρονιότητας της νόσου και της σπουδαιότητας της ενεργούς συμμετοχής του διαβητικού ατόμου στη θεραπεία του
• Την ανάπτυξη νέων πρακτικών που θα συμβάλλουν στην αλλαγή της συμπεριφοράς και στη βελτίωση της μεταβολικής του ρύθμισης.

Τεχνικές παρέμβασης. Η εκπαίδευση μπορεί να γίνεται είτε σε:

• Ατομικές συνεδρίες: όπου το άτομο μπορεί να εκφράσει πιο εύκολα ερωτήσεις και τις φοβίες του σχετικά με τη νόσο
• Ομαδικές συνεδρίες: όπου τα άτομα αναπτύσσουν σχέσεις ομάδας ανταλλάσοντας γνώσεις και εμπειρίες. Είναι ιδιαίτερα αποδοτική για τα άτομα που παρουσιάζουν δυσκολίες μάθησης ή και αποδοχής της νόσου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δε μπορούν να μετατρέψουν τη νέα συμπεριφορά σε μια συνήθη πρακτική δίχως μια καθοδήγηση για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα. Χρειάζεται να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της μάθησης με το να συνδέουν νέες πληροφορίες σε ότι είναι ήδη γνωστό. Η πρότερη γνώση είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο “χτίζεται” η γνώση του μέλλοντος.

Κάθε μία πρακτική έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της και η ομάδα των εκπαιδευτών αποφασίζει κατά περίπτωση ποιο μοντέλο θα εφαρμοστεί.

Ποιόν εκπαιδεύουμε;

• Το διαβητικό άτομο
• Την οικογένεια ή τους φίλους οι οποίοι είναι χρήσιμοι συνεργάτες και όχι παθητικοί θεατές.

Προϋποθέσεις για το σχεδιασμό της ομάδας:

• Οι ατομικές ανάγκες του ατόμου
• Η αντιμετώπιση του στρες
• Η ικανότητα μάθησης
• Η ψυχολογική υποστήριξη
• Η ηλικία

Σκοπός των ομάδων εκπαίδευσης είναι:

• Να οδηγήσουμε μικρές ομάδες 3 -10 ατόμων με διαβήτη σε ανοιχτή και ουσιαστική συζήτηση σχετικά με την κατάστασή τους
• Να μάθουν μέσα από τη γνώση και τις εμπειρίες άλλων ατόμων που βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση.

Πως μαθαίνει το άτομο με διαβήτη;

Ξεκινώντας:

• Από αυτό που είναι: από τα ατομικά πιστεύω, τις αξίες και τις πεποιθήσεις του
• Από αυτά που ήδη ξέρει: τι γνωρίζει για τη νόσο;
• Από τις αντιλήψεις του: τις στάσεις που έχει σε θέματα υγείας

Τα άτομα με διαβήτη δεν μαθαίνουν με τον ίδιο τρόπο, ούτε με τον ίδιο ρυθμό. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να ενθαρρύνει κανείς τα άτομα να τροποποιήσουν τη συμπεριφορά τους προκειμένου να επιτύχουν έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, επειδή ο τρόπος ζωής εξαρτάται από τα ατομικά πιστεύω και τις αξίες.

    Μπορούμε να εκπαιδεύσουμε και τους δύο τύπους διαβήτη στην ίδια ομάδα;

Οι ομάδες που εκπαιδεύουμε θα πρέπει να είναι ομοιογενείς γιατί:

    

Η ομαδική εκπαίδευση βοηθά το άτομο με διαβήτη:

• Να αποκτήσει αυτονομία
• Να έχει ενεργή συμμετοχή στη διαδικασία εκπαίδευσης
• Να έχει ενεργή συμμετοχή στο σχεδιασμό της εκπαίδευσης
• Να αντλεί ενδυνάμωση
• Να καθορίζει την εκπαίδευσή του ανάλογα με τις ανάγκες του

Η συνομιλία με κάποιον που βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με κάποιον άλλον στην ομάδα έχει τρομερή δύναμη.

Οι ομάδες σχεδιάζονται ώστε να είναι διασκεδαστικές, διαδραστικές, συμμετοχικές και να έχουν τελικό στόχο τη μάθηση και την τροποποίηση της συμπεριφοράς των διαβητικών ατόμων.

Η θεραπευτική εκπαίδευση αποτελεί  μια συνεχή διαδικασία που θα επιφέρει σε βάθος χρόνου το επιθυμητό αποτέλεσμα της παρέμβασης. Οι μακροχρόνιες αλλαγές δεν συμβαίνουν από τη μια μέρα στην άλλη. Η  προσπάθεια αλλαγής του τρόπου ζωής των διαβητικών ατόμων αποτελεί συλλογικό έργο της εκπαιδευτικής ομάδας.

Θεωρείται απαραίτητη η επαφή και η συνεργασία μεταξύ των μελών της ομάδας καθώς και η συνεχιζόμενη εκπαίδευση τόσο των ατόμων με διαβήτη όσο και της διεπιστημονικής ομάδας.

Η κατάλληλη προσέγγιση του ατόμου με διαβήτη, της οικογένειάς και η χρήση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων των μελών της διεπιστημονικής ομάδας, μπορούν να οδηγήσουν σε πιο αποτελεσματική θεραπευτική αντιμετώπιση, προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες οργανικές και συναισθηματικές ανάγκες του ατόμου και των προτεραιοτήτων που εκείνο θέτει στη ζωή του.

Αθανασία Κ. Παπαζαφειροπούλου, Παθολόγος με εξειδίκευση στο Διαβήτη, PhD, MSc στη Βιοστατιστική, Επιμελήτρια Α΄, Α΄ Παθολογικό Τμήμα & Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝ Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ».

 

Το αλκοόλ δεν απαγορεύεται στον σακχαρώδη διαβήτη. Τα άτομα με διαβήτη μπορούν να απολαύσουν μια μικρή ποσότητα αλκοόλ. Μάλιστα, πολλές έρευνες δείχνουν ότι η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ –από οποιοδήποτε ποτό– μπορεί να έχει ευεργετική επίδραση για την υγεία μας. Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι υγιή άτομα με ελαφριά έως  μέτρια κατανάλωση αλκοόλ εμφάνιζαν μειωμένο κίνδυνο επίπτωσης διαβήτη τύπου 2 και αυξημένη ευαισθησία της ινσουλίνης.

Η κατανάλωση όμως θα πρέπει να γίνεται με προσοχή, είτε πρόκειται για διαβήτη τύπου 1 είτε τύπου 2, καθώς το αλκοόλ είναι ένα θερμιδογόνο συστατικό της διατροφής μας, το οποίο αποδίδει «κενές» θερμίδες (αποδίδει 7 Kcal/γρ). Θα πρέπει να τονισθεί ότι ενώ μια μέτρια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, η υπερβολική κατανάλωσή του μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα – μερικές φορές μάλιστα τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα μπορεί να μειωθούν επικίνδυνα, ειδικά για τα άτομα με διαβήτη τύπου 1. Πιο συγκεκριμένα, το αλκοόλ:

• Μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και να προκαλέσει αύξηση του καρδιακού ρυθμού
• Διεγείρει την όρεξη κι έτσι μπορεί να οδηγηθείτε σε υπερκατανάλωση φαγητού, η οποία με τη σειρά της μπορεί να επηρεάσει τον γλυκαιμικό σας έλεγχο
• Tα αλκοολούχα ποτά συχνά έχουν πολλές θερμίδες, γεγονός που καθιστά πιο δύσκολη την απώλεια των περιττών κιλών.
• Υπολογίστε τις θερμίδες του αλκοόλ στο διατροφικό σας πλάνο. Αντικαθιστά δύο ισοδύναμα λίπους
• Το λευκό ξηρό κρασί, το τσίπουρο και τα ποτά τύπου ουΐσκι ή βότκα με νερό ή χυμό λεμόνι είναι σίγουρα οι πιο ασφαλείς λύσεις.
• Η μπύρα και τα γλυκά κρασιά περιέχουν υδατάνθρακες που μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα του σακχάρου του αίματος
• Αποφύγετε τα κοκτέιλ, τα γλυκά κρασιά και τα λικέρ. Σε περίπτωση που τα καταναλώσετε, αραιώστε τα με νερό, σόδα ή αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη

 

Αν καταναλώνετε αλκοόλ θα πρέπει να δώσετε προσοχή στα παρακάτω:

• Επιτρέπεται μέχρι 1 μονάδα αλκοόλης για τις γυναίκες και μέχρι 2 για τους άντρες ημερησίως (μια μονάδα αλκοόλης αντιστοιχεί σε 350 ml μπύρας 150 ml κρασιού ή 45 ml ηδύποτου και περιέχει 15 γραμμάρια αλκοόλης)
• Το μέγεθος του ποτηριού εξαρτάται από το ποτό. Έτσι για την μπύρα, επιτρέπεται 1 ποτήρι του νερού, για το κρασί ένα ποτήρι του κρασιού και για τα σκληρά ποτά (ούζο, τσίπουρο, ουίσκι, βότκα, ρούμι) μικρότερη ποσότητα
• Kαθώς το αλκοόλ μπορεί να μειώσει το σάκχαρο του αίματος, υπάρχει ο κίνδυνος της υπογλυκαιμίας. Για αυτό όταν το άτομο πίνει αλκοόλ ή σχεδιάζει να πιεί, θα πρέπει να μετρά το σάκχαρό του, πριν, κατά την διάρκεια και μετά το ποτό
• Θα πρέπει να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί γιατί πολλά από τα συμπτώματα της υπογλυκαιμίας μοιάζουν με εκείνα της μέθης. Επίσης θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή γιατί υπογλυκαιμία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και μετά από 24 ώρες από την κατανάλωση αλκοόλ
• Η κατανάλωση αλκοόλ θα πρέπει να γίνεται αργά και σε συνδυασμό με την κατανάλωση φαγητού (π.χ. πατάτες, ρύζι, ζυμαρικά, ψωμί, κράκερς), ώστε να αποφεύγεται η πιθανότητα υπογλυκαιμικού επεισοδίου
• Μετρήστε τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σας πριν από τον ύπνο. Αν τα επίπεδα αυτά είναι κάτω από 100mg/dl καταναλώστε ένα σνακ όπως 1 φρυγανιά σικάλεως και 30g τυρί χαμηλών λιπαρών. Μόνο αν τα επίπεδα σακχάρου κυμαίνονται μεταξύ 100 και 140 mg/dl, τότε μπορεί να κοιμηθεί
• Μην ξεχνάτε ότι το αλκοόλ απαγορεύεται πάντα και σε όλους πριν την οδήγηση

 

Βιβλιογραφία

1. Minzer S, Losno RA, Casas R. The Effect of Alcohol on Cardiovascular Risk Factors: Is There New Information? Nutrients. 2020 Mar 27;12(4):912.
2. White ND. Alcohol Use in Young Adults With Type 1 Diabetes Mellitus. Am J Lifestyle Med. 2017 Jul 26;11(6):433-435.

Μελισσουργού Μαρίνα, Επισκέπτρια Υγείας, MSc, Γ.Ν.Α Κοργιαλένειο Μπενάκειο Ε.Ε.Σ, Τμήμa Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού, Διαβητολογικό Κέντρο                                                                                             

 

Ακρογωνιαίος λίθος της καλής γλυκαιμικής ρύθμισης παραμένει ο συχνός αυτοέλεγχος της γλυκόζης αίματος και η συνεχής εκπαίδευση, ώστε η πληροφορία που δίνεται από τη μέτρηση να μετατρέπεται σε ουσιαστική γνώση.

Αυτοέλεγχος της γλυκόζης αίματος είναι η μέτρηση της γλυκόζης αίματος από το ίδιο το άτομο με ΣΔ ή από κάποιο άλλο άτομο του περιβάλλοντός  του.

Ο αυτοέλεγχος γίνεται σε ολικό τριχοειδικό αίμα με τους ειδικούς μετρητές, το δε αποτέλεσμα ανάγεται αυτόματα από το μετρητή και εμφανίζεται ως γλυκόζη πλάσματος.

Ο αυτοέλεγχος συμβάλλει στην γλυκαιμική ρύθμιση, στην αποφυγή μικροαγγειακών και μακροαγγειακών επιπλοκών και στην επικοινωνία ασθενούς και θεραπευτικής ομάδας.

Επιπλέον με τον αυτοέλεγχο επιτυγχάνεται ευχερέστερη εναρμόνιση της άσκησης με τη θεραπευτική αγωγή, αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση οξειών καταστάσεων καθώς και ανίχνευση και επιβεβαίωση των υπογλυκαιμικών επεισοδίων.

Για τον αυτοέλεγχο απαιτείται σωστή τεχνική για την εκτέλεση των μετρήσεων, καλή εκπαίδευση του ίδιου του ατόμου ή άλλου ατόμου του περιβάλλοντός του αλλά και επανεκτίμηση των δεξιοτήτων τους.

Ποιοι και πότε πρέπει να κάνουν αυτοέλεγχο

Τα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 θα πρέπει να κάνουν μετρήσεις νηστείας, προγευματικά, μεταγευματικά (2 ώρες μετά τα γεύματα), προ του ύπνου και κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Τα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 σε αγωγή με ινσουλίνη θα πρέπει να κάνουν μετρήσεις νηστείας, προγευματικά και μεταγευματικά (δύο ώρες μετά τα γεύματα).

Ο αυτοέλεγχος γλυκόζης αίματος είναι απαραίτητος για την γλυκαιμική ρύθμιση όσων αντιμετωπίζονται με ινσουλίνη διότι καθοδηγεί την αποτελεσματικότερη αναπροσαρμογή των δόσεων της ινσουλίνης από τον ίδιο τον ασθενή ανάλογα με τα αποτελέσματα των μετρήσεων καθώς και την τροποποίηση της περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες και του ωραρίου των γευμάτων με τις αναγκαίες τροποποιήσεις στη χορήγηση της ινσουλίνης.

Τα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 σε αγωγή με δισκία  θα πρέπει να κάνουν μετρήσεις  2-3 φορές την εβδομάδα σε εναλλασσόμενα χρονικά σημεία (νηστείας- προγευματικά – μεταγευματικά).

Στον Σακχαρώδη Διαβήτη Κύησης θα πρέπει να γίνονται μετρήσεις 6-7 φορές ημερησίως: πριν και μία ώρα μετά τα γεύματα και προ του ύπνου.

Πρόσθετες μετρήσεις γλυκόζης απαιτούνται ανεξάρτητα από τον τύπο του διαβήτη όταν γίνεται αλλαγή του θεραπευτικού σχήματος, όταν αναπροσαρμόζονται οι δόσεις του ακολουθούμενου θεραπευτικού σχήματος, όταν υπάρχει οξεία απορρύθμιση οποιασδήποτε αιτιολογίας και όταν εμφανίζονται συχνά υπογλυκαιμικά επεισόδια ή ανεπίγνωστη υπογλυκαιμία.

Η ατομική εκπαίδευση είναι η καταλληλότερη εκπαιδευτική μέθοδος για την απόκτηση δεξιοτήτων όπως είναι η χρήση των μετρητών σακχάρου αίματος.

Με την ατομική εκπαίδευση το άτομο με ΣΔ έχει τη δυνατότητα να περάσει από την απλή παρακολούθηση και μίμηση στην πρακτική εφαρμογή ενώ θα έχει τον χρόνο να μάθει μέσα από τα λάθη που θα κάνει.

Η εκπαίδευση προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες, τις ικανότητες και το επίπεδο γνώσεων του κάθε ατόμου με ΣΔ ενώ ο Επισκέπτης Υγείας μέσα από ένα διαπροσωπικό διάλογο έχει τη δυνατότητα για άμεσο έλεγχο της κεκτημένης γνώσης του ασθενή.

Στην ατομική εκπαίδευση λαμβάνονται υπόψη διάφοροι παράγοντες κοινωνικοί, οικονομικοί, οικογενειακοί οι οποίοι επηρεάζουν τη συμμόρφωση των ατόμων με ΣΔ.

Μετρητές Γλυκόζης Αίματος

Συσκευές αυτομέτρησης για την εκτίμηση της γλυκαιμικής εικόνας από το ίδιο το άτομο με Σακχαρώδη Διαβήτη ή άλλο άτομο του περιβάλλοντός του.

Χαρακτηριστικά των μετρητών γλυκόζης αίματος

• Μικροί και ελαφροί μετρητές χωρίς κωδικοποίηση.
• Απαιτούν μικρή ποσότητα αίματος (0,6μL).
• Απαιτούν μικρό χρόνο μέτρησης (5sec).
• Διαθέτουν μεγάλη μνήμη αποτελεσμάτων με ώρα και ημερομηνία.
• Διαθέτουν μεγάλους ευδιάκριτους χαρακτήρες για εύκολη ανάγνωση του αποτελέσματος.
• Επιτρέπουν την πραγματοποίηση μετρήσεων από εναλλακτικά σημεία.
• Έχουν τη δυνατότητα διαχωρισμού προ και μεταγευματικών μετρήσεων.
• Μέτρηση κετόνων αίματος.
• Φωνητική ανάγνωση αποτελεσμάτων.
• Λογισμικό καταγραφής / ανάλυσης των αποτελεσμάτων μπορούν να συγχρονίζονται και να καταγράφονται αυτόματα στο ηλεκτρονικό ημερολόγιο της εφαρμογής μέσω του smartphone ή του tablet, Web platforms (online επικοινωνία με τον γιατρό).

Παρακολούθηση της γλυκόζης με τεχνολογία Flash

• Το σύστημα παρακολούθησης της γλυκόζης με τεχνολογία Flash ενδείκνυται για τον έλεγχο της γλυκόζης στο διάμεσο υγρό σε άτομα με ΣΔ ηλικίας 4 ετών και άνω.
• Αντιπροσωπεύει μια λιγότερο επεμβατική τεχνολογία συγκριτικά με την παραδοσιακή τεχνολογία μέτρησης γλυκόζης αίματος.

Ο αισθητήρας έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι εύκολος στην τοποθέτηση και άνετος στην εφαρμογή:

• Μικρός σε μέγεθος (35 mm x 5 mm).
• Σχεδιασμένος για να παραμένει στο σώμα έως και 14 ημέρες.
• Δεν απαιτεί βαθμονόμηση με τρύπημα στα δάκτυλα.
• Ανθεκτικός στο νερό.

Με κάθε ανώδυνη σάρωση του 1 δευτερολέπτου το άτομο με ΣΔ λαμβάνει:

• Tην τρέχουσα ένδειξη γλυκόζης.
• Tο βέλος τάσης που δείχνει την κατεύθυνση μεταβολής της γλυκόζης.
• Tο ιστορικό της γλυκόζης των τελευταίων 8 ωρών.

Η συσκευή ανάγνωσης  χρησιμοποιεί προηγμένη τεχνολογία που βασίζεται στη χρήση αισθητήρα για τη λήψη δεδομένων γλυκόζης, τα οποία εμφανίζει στη συνέχεια άμεσα με έναν ξεκάθαρο και φιλικό προς τον χρήστη τρόπο.

Φορητή και ελαφριά: Έχει εργονομικό σχεδιασμό για εύκολη μεταφορά.

Παρέχει εύκολα στην κατανόηση γραφικά: Προσφέρει γραφήματα εύκολα στην ερμηνεία με μια σύντομη περίληψη του ιστορικού της γλυκόζης.

Φωτιζόμενη, έγχρωμη οθόνη αφής: Βελτιώνει την εμπειρία του χρήστη και μπορεί να διαβαστεί ακόμη και στο σκοτάδι.

Αποθηκεύει δεδομένα γλυκόζης διάρκειας 90 ημερών: Παρέχει μια πλήρη εικόνα των επιπέδων γλυκόζης για περίοδο 3 μηνών.

Τεχνική μέτρησης γλυκόζης αίματος

• Για μια σωστή μέτρηση πρέπει να ακολουθούνται τα παρακάτω βήματα:
• Απολύμανση του δαχτύλου που θα τρυπηθεί και της συσκευής τρυπήματος.
• Πλήρης στέγνωμα του σημείου που απολυμάνθηκε.
• Χρησιμοποίηση βελόνας μιας χρήσης.
• Ο μετρητής να είναι καθαρός χωρίς υπολείμματα αίματος.
• Να ακολουθείται η διαδικασία σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης του μετρητή.

Τεχνική και θέσεις μέτρησης γλυκόζης αίματος

• Πλύσιμο των χεριών με χλιαρό νερό και σαπούνι και καλό στέγνωμα.
• Επιλέγουμε διαφορετικό δάκτυλο και τρυπάμε την πλάγια επιφάνεια των δαχτύλων όπου υπάρχουν λιγότερα νεύρα και καλύτερη αγγείωση.
• Τοποθετούμε τη σταγόνα αίματος στο άκρο της ταινίας και στο σωστό χρόνο σε σχέση με την ένδειξη του μετρητή.
• Περιμένουμε 5 sec να εμφανιστεί στην οθόνη το αποτέλεσμα.
• Σε μετρήσεις ρουτίνας π.χ. πρωινή, προ φαγητού, μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι εναλλακτικές θέσεις όπως η εσωτερική επιφάνεια της παλάμης στο θέναρ (σαρκώδες τμήμα παλάμης στη βάση του αντίχειρα), ή στο οπισθέναρ (σαρκώδες τμήμα παλάμης στη βάση του μικρού δαχτύλου), στο βραχίονα, στο μηρό ή στην κνήμη.
• Η λήψη αίματος από εναλλακτικές θέσεις δεν συνιστάται σε περίπτωση υπογλυκαιμίας, μετά από άσκηση, μέχρι και δύο ώρες μετά το γεύμα, κατά τη διάρκεια μέγιστης δράσης της βασικής ινσουλίνης, μέχρι και δύο ώρες μετά την ένεση ταχείας δράσης ινσουλίνης και σε ημέρες ασθένειας.

Συντήρηση και έλεγχος των μετρητών γλυκόζης αίματος

• Οι μετρητές πρέπει να είναι καθαροί χωρίς υπολείμματα αίματος ( χρησιμοποιώντας νωπό πανί και όχι στη θύρα εισόδου της ταινίας).
• Ελέγχουμε το μετρητή σακχάρου τουλάχιστον μία φορά το μήνα με διάλυμα ελέγχου υψηλής ποιότητας.
• Το αποτέλεσμα πρέπει να βρίσκεται εντός των ορίων του εύρους τιμών.
• Μικρή απόκλιση μεταξύ μετρητών (10-15%) είναι αναμενόμενη.
• Ελέγχουμε την ημερομηνία λήξης των ταινιών οι οποίες διατηρούνται σε μέρος δροσερό, όχι ακάλυπτες και σε υγρασία γιατί αλλοιώνονται και γίνονται ακατάλληλες για χρήση.
• Οι μετρητές λειτουργούν με μπαταρία λιθίου, χρόνος διάρκειας 1 έτος, περίπου 1000 μετρήσεις.

Αιτίες σφάλματος στη διαδικασία μέτρησης γλυκόζης αίματος

• Ελλιπής καθαριότητα του δέρματος στο σημείο όπου γίνεται η μέτρηση.
• Ανεπαρκής ποσότητα αίματος στην ταινία μέτρησης.
• Εναπόθεση της σταγόνας σε λανθασμένο χρόνο σε σχέση με την ένδειξη του μετρητή.
• Ταινίες που έχουν λήξει ή δεν έχουν φυλαχθεί σε σωστή θερμοκρασία.
• Προβλήματα όρασης των ατόμων με ΣΔ.

Σκαρφιστήρες και στυλό τρυπήματος

• Σκαρφιστήρες. Βελόνες μιας χρήσης, αποστειρωμένες, από ανοξείδωτο ατσάλι που αν συνδυαστούν με το στυλό τρυπήματος κάνουν λιγότερο επώδυνη τη διαδικασία λήψης δείγματος αίματος.
• Στυλό τρυπήματος. Προηγμένες συσκευές οι οποίες παρέχουν μέγιστη άνεση και όσο το δυνατό ανώδυνο τρύπημα για τη λήψη τριχοειδικού αίματος με σκοπό τη μέτρηση γλυκόζης αίματος.

Χαρακτηριστικά των στυλό τρυπήματος

• Ρυθμιστής έντασης τρυπήματος. Διαθέτουν διαφορετικές ρυθμίσεις για την ένταση του τρυπήματος, μέσω των οποίων επιτυγχάνεται αύξηση ή μείωση της έντασης τρυπήματος με την οποία διεισδύει η ακίδα στο σημείο της δειγματοληψίας.
• Ρυθμιστής βάθους τρυπήματος. Διαθέτουν από 5 έως 11 διαφορετικές ρυθμίσεις του βάθους τρυπήματος. Το πιο μικρό νούμερo αντιπροσωπεύει το ελάχιστο βάθος ενώ το μεγαλύτερο νούμερο το μέγιστο βάθος.

Καθαρισμός των στυλό τρυπήματος

• Καθαρίζουμε με νερό και σαπούνι τη συσκευή τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα.
• Αφήνουμε τα εξαρτήματα να στεγνώσουν ή τα σκουπίζουμε με μαλακό πανί.
• Δεν βυθίζουμε τη συσκευή σε νερό.
• Δεν λερώνουμε τις συσκευές με λοσιόν χεριών, λάδια ή σκουπιδάκια.

Δεν ξεχνάμε

• Τα στυλό τρυπήματος προορίζονται για χρήση από ένα και μόνο άτομο.
• Σε κάθε μέτρηση χρησιμοποιούμε νέα αποστειρωμένη βελόνα και αμέσως μετά να την απορρίπτουμε.
• Η απόρριψη μπορεί να γίνει σε κατάλληλο δοχείο απόρριψης αιχμηρών αντικειμένων ή σε ένα πλαστικό μπουκάλι, για να αποφεύγετε τυχόν τραυματισμός ή μόλυνση άλλων ατόμων.

 

• Αναστάσιος Θ. Καϊσίδης, Επισκέπτης Υγείας, Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝ Βενιζέλειο – Πανάνειο
• Άννα Γκρόζου, Επισκέπτρια Υγείας, Διαβητολογικό Κέντρο, Γ΄ Παθολογικού Τμήματος, ΓΝ Νίκαιας Πειραιά «ΑΓ. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ»

 

Η ινσουλινοθεραπεία αποτελεί μια από τις κορυφαίες θεραπευτικές επιλογές στον ΣΔ, καθώς αποτελεί την αποκλειστική θεραπεία στον ΣΔ τύπου 1 και την πιο αποτελεσματική θεραπεία στον ΣΔ τύπου 2, ειδικά όταν παρουσιάζεται εκσεσημασμένη υπεργλυκαιμία, όταν υπάρχουν καταβολικά συμπτώματα (απώλεια βάρους) αλλά και επι αποτυχίας των λοιπών φαρμακευτικών επιλογών να επιτύχουν τους επιδιωκόμενους γλυκαιμικούς στόχους

Για να επιτύχει όμως η ινσουλινοθεραπεία, πρέπει να ακολουθηθούν 5 βασικά βήματα ξεκινώντας από την έγκαιρη διάγνωση των αναγκών και την επιλογή του κατάλληλου ασθενή, την χορήγηση της σωστής ινσουλίνης βάσει των εξατομικευμένων αναγκών, τη σωστή δόση και την τιτλοποίηση της βάσει των τιμών της γλυκόζης, την εκτέλεση όλων αυτών σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα αλλά και την ορθή τεχνική χορήγησης του φαρμάκου.

Δυστυχώς όμως σε όλα τα βήματα της ινσουλινοθεραπείας μπορεί να προκύψουν λάθη και παραλείψεις, γεγονός που καθιστά επιτακτικό τον συνεχή έλεγχο, τη διαρκή επαναξιολόγηση των δεξιοτήτων αλλά και τη διαρκή επαγρύπνηση για την αποτροπή περαιτέρω επιπλοκών.

Λάθη ως προ το σκεύασμα

• Τα περισσότερα λάθη που σχετίζονται με το σκεύασμα της ινσουλίνης αφορούν τη σύγχυση των ινσουλινών, κυρίως όσο εντατικοποιείται το σχήμα της ινσουλινοθεραπείας, όπου συγχέονται οι ταχείας δράσεις ινσουλίνες με τη βασική.
• Η χρήση των ινσουλινών πέραν της ημερομηνίας λήξης μπορεί να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα τους. Παρατηρείται κυρίως στις ταχείας δράσης ινσουλίνες όπου οι ημερήσιες μονάδες ως επι το πλείστων είναι λιγότερες και ενδέχεται η πένα να μην έχει τελειώσει μέχρι το συνιστώμενο όριο χρήσης των 4 βδομάδων μετά την πρώτη χρήση της.
• Η ακατάλληλη συντήρηση, αποθήκευση και μεταφορά των ινσουλινών (πέραν του συνιστώμενου ορίου συντήρησης 2-8^ο C) μπορεί επίσης να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα και την απορρόφηση τους.

Λάθη που παρατηρούνται:

• Φύλαξη στην κατάψυξη
• Στην πόρτα του ψυγείου (μεταβολή της θερμοκρασίας λόγω ανοίγματος)
• Επαφή με τα τοιχώματα του ψυγείου (χαμηλή θερμοκρασία)
• Ειδικά ράφια για κρεατικά και λαχανικά, όπου οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες για καλύτερη συντήρηση των προϊόντων.
• Η επανατοποθέτηση στο ψυγείο μετά τη χρήση.
• Η αποθήκευση στο αυτοκίνητο (ζέστη το καλοκαίρι-κρύο το χειμώνα),
• Αποθήκευση στις αποσκευές σε ταξίδι με αεροπλάνο (πολύ χαμηλές θερμοκρασίες).

ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΟΣΗ

• Το πιο σύνηθες σφάλμα είναι η παράλειψη κάποιας δόσης λόγω:
• Φόρτου εργασίας
• Ταξιδιών
• Κοινωνικού στιγματισμού
• Φόβου και πόνου των ενέσεων
• Ύπνου
• Πολυπλοκότητας σχήματος
• Τήρησης ωραρίου
• Κακής αξιολόγησης γευμάτων
• Διατροφικών διαταραχών – Παράλειψη γεύματος και δόσης
• Στρες, άγχους, εξουθένωσης και δυσφορίας του διαβήτη
• Κόστους
• Άλλο κοινό σφάλμα είναι η χορήγηση λάθος δόσης:
• Φόβος υπογλυκαιμίας
• Διπλή δόση
• Αναντιστοιχία γεύματος – δόσης (Χορήγηση ινσουλίνης αλλά μη κατανάλωση της υπολογιζόμενης ποσότητας γεύματος)
• Λανθασμένη δόση για διόρθωση υψηλών τιμών γλυκόζης
• Ίδια δόση ινσουλίνης πριν την προγραμματισμένη άσκηση

 

ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ

Η επίτευξη του βέλτιστου θεραπευτικού αποτελέσματος προϋποθέτει τη σωστή προετοιμασία και τεχνική χορήγηση της ινσουλίνης, τόσο για την ρύθμιση της γλυκόζης όσο και για την αποφυγή επιπλοκών της θεραπείας, όπως υπογλυκαιμία, υπεργλυκαιμία, διαβητική κετοξέωση κ.α.

Λάθη που παρατηρούνται στην τεχνική χορήγησης:

• Μη αφαίρεση του δεύτερου μικρού προστατευτικού καλύμματος της βελόνας ινσουλίνης (δεν χορηγείται η δόση →Υπεργλυκαιμία. Στον ΣΔτ1 κίνδυνος διαβητικής κετοξέωσης)
• Δεν γίνεται έλεγχος βατότητας της βελόνας με την απόρριψη μονάδων στον αέρα (χορήγηση μικρότερης δόσης ή δυσκολία κατά την πίεση του έμβολου λόγω απόφραξης της βελόνας)
• Ρύθμιση και ανάγνωση των μονάδων όχι στον επιλογέα δόσης αλλά στη διαβάθμιση του έμβολου (αυξημένη δόση → Αυξημένος κίνδυνος υπογλυκαιμίας)
• Λανθασμένη τεχνική δερματοπτυχής (ανασήκωση του δέρματος με όλα τα δάκτυλα και όχι μόνο με τον δείκτη και τον αντίχειρα → κίνδυνος ανασήκωσης και του μυός και χορήγηση ινσουλίνης ενδομυϊκά)
• Περιστροφή του έμβολου στον άξονα του και όχι πίεση προς το σώμα της πένας (δεν χορηγείται η δόση →Υπεργλυκαιμία)
• Πίεση του έμβολου πριν την είσοδο της βελόνας στο σώμα (μέρος της δόσης απορρίπτεται στον αέρα)
• Είσοδος της βελόνας στο σώμα με μεγάλη δύναμη (κίνδυνος ενδομυϊκής έγχυσης →Υπογλυκαιμία)
• Είσοδος της βελόνας στο σώμα υπό μεγάλη γωνία και όχι κάθετα (κίνδυνος ενδοδερμικής έγχυσης →Υπεργλυκαιμία)
• Αφαίρεση της πένας αμέσως μόλις γίνει η έγχυση του φαρμάκου (απόρριψη μέρους της δόσης στον αέρα – μειωμένη δόση)
• Χρήση μεγάλου μήκους βελόνων (6 mm→ κίνδυνος ενδομυϊκής χορήγησης κυρίως σε λιποβαρής σωματότυπους και παιδιά και λιποϋπερτροφίας)
• Χρήση των βελόνων πέραν της μίας εφαρμογής (αυξημένος κίνδυνος ανάπτυξης λιποϋπερτροφίας και απρόβλεπτης απορρόφησης της ινσουλίνης → ανεξήγητες υπογλυκαιμίες και έντονη γλυκαιμική μεταβλητότητα , επώδυνη έγχυση)
• Μη εναλλαγή των σημείων έγχυσης (αυξημένος κίνδυνος ανάπτυξης λιποϋπερτροφίας και απρόβλεπτης απορρόφησης της ινσουλίνης → ανεξήγητες υπογλυκαιμίες και έντονη γλυκαιμική μεταβλητότητα)
• Λάθος σημεία έγχυσης (σε σημείο που πρόκειται να ασκηθεί ή ενδομυϊκή χορήγηση)
• Χορήγηση ινσουλίνης πάνω από τα ρούχα (αδυναμία δερματοπτυχής, μη οπτικός έλεγχος του σημείου έγχυσης, κίνδυνος στρέβλωσης της βελόνας)
• Απόρριψη των βελόνων στα οικιακά σκουπίδια και όχι δε ειδικό δοχείο ή σε κάποιο μπουκάλι (κίνδυνος τραυματισμού τρίτων και μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων)

 

ΓΕΝΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

• Λανθασμένη αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας
• Απόκρυψη της θεραπείας από το κοινωνικό περιβάλλον
• Έλλειψη ενέσιμης γλυκαγόνης
• Αναβολή ή ακύρωση καθορισμένων ραντεβού με τη θεραπευτική ομάδα
• Κατανάλωση αλκοόλ χωρίς παράλληλη κατανάλωση τροφής

 

Δρ. Θεοχάρης Ι. Κουφάκης, Παθολόγος – Διαβητολόγος, Διαβητολογικό Κέντρο, Α’ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

 

Τι είναι υπογλυκαιμία;

Η υπογλυκαιμία ορίζεται ως η κατάσταση κατά την οποία τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα πέφτουν κάτω από 70 mg/dl. Ως υπογλυκαιμία επιπέδου 2 ορίζεται η πτώση της γλυκόζης κάτω από τα 54 mg/dl, ενώ ως σοβαρή υπογλυκαιμία εκείνη κατά την οποία απαιτείται η βοήθεια άλλου ατόμου για την ανάταξη της. Όταν η υπογλυκαιμία δεν συνοδεύεται από συμπτώματα καλείται ανεπίγνωστη. Η υπογλυκαιμία είναι εξαιρετικά δυσάρεστη κατάσταση για αυτόν που τη βιώνει, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ατυχημάτων (π.χ. πτώσεις, κατάγματα), οδηγεί σε απορρύθμιση της γλυκαιμικής ρύθμισης και πιθανώς να σχετίζεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και διανοητική έκπτωση σε κάποιες ηλικιακές ομάδες. Η παρατεταμένη, σοβαρή υπογλυκαιμία είναι απειλητική για τη ζωή.

 

Πόσο συχνή είναι η υπογλυκαιμία;

Μία συστηματική ανασκόπηση που συμπεριέλαβε περίπου 500.000 ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2, κατέδειξε ότι 6% των ατόμων με διαβήτη θα παρουσιάσουν ένα επεισόδιο σοβαρής υπογλυκαιμίας ανά έτος. Ωστόσο, το παραπάνω ποσοστό διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με την αντιδιαβητική αγωγή. Ανάμεσα σε αυτούς που ελάμβαναν ινσουλίνη, παρατηρήθηκαν 23 επεισόδια ήπιας-μέτριας υπογλυκαιμίας και 1 επεισόδιο σοβαρής υπογλυκαιμίας ανά έτος.

 

Ποια τα συμπτώματα της υπογλυκαιμίας;

Διακρίνονται στα ακόλουθα:

• Νευρογενή: Άγχος – Νευρικότητα – Παλμοί – Τρόμος – Πείνα – Εφίδρωση – Ωχρότητα – Αίσθημα θερμότητας – Έκλυση στηθάγχης.
• Νευρογλυκοπενικά συμπτώματα: Αδυναμία πνευματικής συγκέντρωσης –Σύγχυση – Ζάλη – Αιμωδία περιστοματική – Υπνηλία – Δυσκολία στην ομιλία – Διαταραχές της όρασης – Αλλαγή συμπεριφοράς – Ρίγος – Παροδική ημιπληγία – Αφασία – Σπασμοί – Κώμα.
• Μη ειδικά συμπτώματα: Ναυτία – Κεφαλαλγία.

 

Που οφείλεται η υπογλυκαιμία στα άτομα με διαβήτη;

Αίτια υπογλυκαιμίας μπορεί να είναι η υπέρβαση της δόσης των αντιδιαβητικών φαρμάκων, η παράλειψη ή η μειωμένη πρόσληψη γευμάτων (ειδικά υδατανθράκων), παράγοντες που επηρεάζουν το μεταβολισμό των φαρμάκων (όπως πχ νεφρική ανεπάρκεια), λοιμώξεις (πχ. γαστρεντερίτιδα), η έντονη σωματική άσκηση/κόπωση, το αλκοόλ κ.α. Η αγωγή με ινσουλίνη ή / και ινσουλινοεκκριτικά φάρμακα (κυρίως σουλφονυλουρίες) παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμίας.

 

Πως αντιμετωπίζουμε την υπογλυκαιμία;

Στην υπογλυκαιμία στοχεύουμε στη γρήγορη επάνοδο των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα εντός των φυσιολογικών ορίων. Για να επιτευχθεί αυτό, θα πρέπει να καταναλωθούν υδατάνθρακες οι οποίοι μπορούν να απορροφηθούν από τον οργανισμό ταχέως, π.χ. υδατάνθρακες σε υγρή μορφή. Σε περίπτωση που νιώσετε συμπτώματα υπογλυκαιμίας, μετρήστε άμεσα το σάκχαρό σας. Εάν είναι κάτω από 70 mg/dl, θα πρέπει να λάβετε 15-20 g γλυκόζης ή οποιασδήποτε μορφή υδατάνθρακα περιέχει αυτή την ποσότητα γλυκόζης (ενδεικτικά: πιείτε 150 ml χυμό νέκταρ ή  ένα ποτήρι νερό με τρία κουταλάκια του γλυκού ζάχαρη). Περιμένετε 15 λεπτά και ξαναμετρήστε τα επίπεδα γλυκόζης. Εάν αυτά συνεχίζουν να είναι <80 mg/dl, η υπογλυκαιμία δεν έχει αναταχθεί επαρκώς και θα πρέπει να επαναλάβετε την ίδια διαδικασία.

 

Συνήθη λάθη στην αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να προσπαθούμε να ανατάξουμε την υπογλυκαιμία με στερεές τροφές (π.χ. σοκολάτα, κρουασάν, κτλ). Αυτό είναι αναποτελεσματικό καθώς λόγω της στέρεης μορφής αλλά και του λίπους που περιέχουν τα γλυκά παρασκευάσματα, η απορρόφηση των υδατανθράκων καθυστερεί. Ως εκ τούτου, το σάκχαρο στο αίμα παραμένει χαμηλό για πολλή ώρα, με αποτέλεσμα ο ασθενής να συνεχίζει την κατανάλωση τροφής (λόγω του αισθήματος πείνας που προκαλεί η υπογλυκαιμία), ενώ παράλληλα ο οργανισμός εκκρίνει ορμόνες ανταγωνιστικές της ινσουλίνης προσπαθώντας να προφυλαχθεί από τις δυσάρεστες συνέπειες της υπογλυκαιμίας. Τα παραπάνω θα οδηγήσουν σε πλήρη αποδιοργάνωση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα για πολλές ώρες. Ακόμα και στην περίπτωση που διαπιστωθεί υπογλυκαιμία ακριβώς πριν το προγραμματισμένο γεύμα, θα πρέπει πρώτα αυτή να αναταχθεί ορθά και κατόπιν να προχωρήσουμε στο γεύμα, κάνοντας τις αντίστοιχες μονάδες ινσουλίνης για την κάλυψη του.

Τα παραπάνω φυσικά ισχύουν για την περίπτωση που ο ασθενής διατηρεί τις αισθήσεις του. Σε περιπτώσεις σοβαρής υπογλυκαιμίας, απαιτείται η βοήθεια κάποιου άλλου ατόμου για την αντιμετώπισή της. Για το λόγο αυτό, καλό είναι να υπάρχει άμεσα διαθέσιμο στο περιβάλλον ατόμων που θεραπεύονται με ινσουλίνη το κιτ χορήγησης γλυκαγόνης. Η τελευταία μπορεί να χορηγηθεί υποδόρια ή ενδομυϊκά από κάποιο άτομο του περιβάλλοντος του ασθενή. Πρόσφατα, έγινε διαθέσιμο στη χώρα μας και ρινικό spray χορήγησης γλυκαγόνης, γεγονός που απλουστεύει περισσότερο την όλη διαδικασία.

Όλοι οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη θα πρέπει να ενημερώνονται και να εκπαιδεύονται από τους ιατρούς και τους λοιπούς επαγγελματίες υγείας για τις συνέπειες, την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, την ορθή πρόληψη και την αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας.

 

Βιβλιογραφία

1. Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία. Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη Διαχείριση του ατόμου με Σακχαρώδη Διαβήτη. 2021.
2. Edridge CL, Dunkley AJ, Bodicoat DH, et al. Prevalence and Incidence of Hypoglycaemia in 532,542 People with Type 2 Diabetes on Oral Therapies and Insulin: A Systematic Review and Meta-Analysis of Population Based Studies. PLoS One. 2015;10(6):e0126427.
3. Mezquita-Raya P, Reyes-García R, Moreno-Pérez Ó, et al. Position statement: hypoglycemia management in patients with diabetes mellitus. Diabetes Mellitus Working Group of the Spanish Society of Endocrinology and Nutrition. Endocrinol Nutr. 2013;60(9):517.e1-517.e18.
4. Kolokas K, Koufakis T, Avramidis I, et al. Fasting insulin levels correlate with the frequency of hypoglycemic events in people with type 2 diabetes on treatment with sulfonylureas: A pilot study. Indian J Pharmacol. 2020;52(1):44-48.