Author: ΕΔΕ

Santulli G. In diabetes with no CVD, aspirin reduced serious vascular events but increased major bleeding at 7.4 years. Ann Intern Med 2018 Dec 18;169(12):JC67. doi: 10.7326/ACPJC-2018-169-12-067.

 

Η πρόληψη των αθηροθρομβωτικών συμβαμάτων είναι ένας θεραπευτικός στόχος για τους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη. Η μελέτη ASCEND σχεδιάστηκε με σκοπό να απαντήσει το ερώτημα της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας της χορήγησης ασπιρίνης σε διαβητικούς ασθενείς που δεν εμφανίζουν εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο (πρωτογενής πρόληψη) και έδειξε ότι ο αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας αντιστάθμισε τη μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων, εύρημα συνεπές με τα δεδομένα άλλων μελετών για πρωτογενή πρόληψη (1,2). Αυτές οι μελέτες δε, έχουν προκαλέσει τις τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες (3) και τη μακροχρόνια γνώμη πολλών κλινικών ιατρών για το καθαρό όφελος της ασπιρίνης.

Η μελέτη ASCEND είναι μια διπλή-τυφλή τυχαιοποιημένη μελέτη, στην οποία συμμετείχαν 15480 ασθενείς, ηλικίας ≥40 ετών (μέσης ηλικίας 63 ετών, 63% των συμμετεχόντων: άνδρες) και οι οποίοι εμφάνιζαν οποιοδήποτε τύπο σακχαρώδη διαβήτη – χωρίς εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο και για τους οποίους το πλεονέκτημα της χορήγησης αντιαιμοπεταλιακής αγωγής δεν ήταν ξεκάθαρο. Κριτήριο αποκλεισμού αποτέλεσε η απόλυτη ένδειξη ή αντένδειξη για τη χορήγηση της ασπιρίνης. Οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν να λάβουν είτε ασπιρίνη 100mg/ημερησίως (n=7740) είτε εικονικό φάρμακο (n=7740). Επίσης οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν και ως προς την χορήγηση 1 gr/24ωρο ω-3 πολυακόρεστων λιπαρών οξέων και εικονικού φαρμάκου. Η μέση διάρκεια παρακολούθησης των διαβητικών ασθενών ήταν 7.4 έτη. Όσον αφορά τα αποτελέσματα της ανωτέρω τυχαιοποίησης, σημειώνεται πως δεν δημοσιεύθηκαν στην μελέτη ASCEND.

Το πρωτογενές τελικό σημείο αποτελεσματικότητας αφορούσε στο σύνθετο σημείο αγγειακών συμβαμάτων (οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, παροδικό ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ή θάνατος από οποιαδήποτε άλλη αιτία εκτός από ενδοκρανιακή αιμορραγία), ενώ το πρωτογενές τελικό σημείο ασφαλείας αφορούσε στο σύνθετο σημείο αιμορραγικών συμβαμάτων (ενδοκρανιακές αιμορραγίες, απειλητική για την όραση ενδοφθάλμιος αιμορραγία, γαστρεντερική αιμορραγία ή οποιαδήποτε σοβαρή αιμορραγία). Το δευτερογενές τελικό σημείο αφορούσε τον κίνδυνο εμφάνισης κακοήθειας του γαστρεντερικού συστήματος ανάμεσα στις δύο ομάδες.

Όσον αφορά το πρωτογενές τελικό σημείο αποτελεσματικότητας, η ομάδα ασθενών που έλαβε ασπιρίνη, παρουσίασε λιγότερα σοβαρά αγγειακά συμβάματα συγκριτικά με την ομάδα ασθενών που έλαβε εικονικό φάρμακο (8,5% vs 9,6%, RRR=12%).  Αντίθετα, ως προς το πρωτογενές τελικό σημείο ασφαλείας, η ομάδα ασθενών που έλαβε ασπιρίνη παρουσίασε περισσότερες μείζονες αιμορραγίες συγκριτικά με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου (4,1% vs 3,2%, RRI=29%). Ως προς το δευτερογενές τελικό σημείο δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων.

Συμπερασματικά, σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη που δεν εμφανίζουν εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο, η ασπιρίνη μείωσε τα σοβαρά αγγειακά συμβάματα, αλλά αύξησε τις μείζονες αιμορραγίες συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο.

Ωστόσο, η χρήση της ασπιρίνης θα πρέπει να εξατομικεύεται μετά από ακριβή υπολογισμό τόσο του κινδύνου αθηροθρόμβωσης όσο και του κινδύνου αιμορραγίας. Για κάποιους ασθενείς, ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι «αρκετά υψηλός», οπότε και θα πρέπει να χορηγείται ασπιρίνη, ιδίως όταν ο αιμορραγικός κίνδυνος είναι χαμηλός. Η μείωση του αιμορραγικού κινδύνου με τη χορήγηση γαστροπροστασίας (4), θα μπορούσε να ανατρέψει τη σχέση οφέλους – κινδύνου υπέρ της ασπιρίνης.

Επιπλέον, δεδομένων των διαφορών στην παθοφυσιολογία του διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2, η ασπιρίνη θα μπορούσε να έχει διαφορετικές επιδράσεις σε τέτοιους ασθενείς (5). Στην ASCEND, <6% του πληθυσμού ήταν διαβητικοί τύπου 1, οι οποίοι και θα μπορούσαν να επωφεληθούν περισσότερο από την ασπιρίνη σε πρωτογενή πρόληψη καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. McNeil JJ, Wolfe R, Woods RL, et al; ASPREE Investigator Group. Effect of aspirin on cardiovascular events and bleeding in the healthy elderly. N Engl J Med 2018; 379:1509-1518
2. Gaziano JM, Brotons C, Coppolecchia R, et al; ARRIVE Executive Committee. Use of Aspirin to Reduce Risk of Initial Vascular Events in patients at moderate risk of cardiovascular disease (ARRIVE): a randomised, doubleblind, placebo-controlled trial. Lancet 2018; 392:1036-1046
3. Bibbins-Domingo K; U.S. Preventive Services Task Force. Aspirin use for the primary prevention of cardiovascular disease and colorectal cancer: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement. Ann Intern Med 2016; 164:836-845
4. Saini SD, Schoenfeld P, Fendrick AM, Scheiman J. Cost-effectiveness of proton pump inhibitor cotherapy in patients taking long-term, low-dose aspirin for secondary cardiovascular prevention. Arch Intern Med 2008;168: 1684-1690
5. Zaccardi F, Rizzi A, Petrucci G, et al. In vivo platelet activation and aspirin responsiveness in type 1 diabetes. Diabetes 2016; 65:503-509

World Cancer Day 2020 – The International Diabetes Federation European Region (IDF Europe) stands alongside the international cancer community in the common fight against two major non-communicable diseases
4 February 2020, World Cancer Day

Non-Communicable Diseases, including cancer and diabetes, are among the World Health Organization’s “Ten threats to global health”. Worldwide, some 18 million people develop cancer every yeari, and 463 million people live with diabetesii (PwDs), many of whom will also develop cancer or live with another NCD at some point in their life.
It is estimated that about 1 in 5 people with cancer (20%) also have diabetesiii. Some types of cancer, such as pancreas, primary liver cancer and bowel cancer, can increase the risk of developing diabetes and people with diabetes are more at risk of developing certain types of cancer, such as cervix and stomach for type 1 diabetes whilst people with type 2 diabetes have an increased risk of developing liver, pancreatic, colorectal, endometrial, breast and bladder canceriv.

On this World Cancer Day, the European region of the International Diabetes Federation (IDF Europe) calls for action to tackle the predicted rapid increase of these two pandemics and the burden of their complications. As cancer and diabetes share many common risk factors, efficient prevention strategies and policies addressing social, environmental and commercial determinants of health must be prioritized on the public health agenda at the national, regional and international levels.

Conducive environments for adopting healthy lifestyles, opportunities for early diagnosis, clinical assistance to manage the two conditions, education programmes for patients and healthcare providers, and the availability of community support should be encouraged by governments, as we aim, together, to inspire responsible behaviour in all individuals. This cross-cutting approach will also greatly contribute to achieve World Cancer Day’s motto “I am and I will”.

“Having dealt with type 1 diabetes for more than half my life, I felt I was better prepared for the ups and downs that being diagnosed with brain cancer in my twenties entailed. Being educated, empowered, emotionally equipped and supported helped me tackle an additional NCD. In living with both conditions, however, I have seen first-hand that we need to start treating people like more than just a collection of organs. We need a person-centered healthcare that also focuses on supporting, educating, and engaging patients, and takes into account that they might be living with more than one condition”, says Cajsa Lindberg, President of the Swedish Diabetes Association, NCD advocate, lived experience of type 1 diabetes and brain cancer

This statement is echoed by Dr José Manuel Boavida – President of APDP Diabetes Portugal, and member of the Board of IDF Europe who confirms that “The fight against cancer in PwD is much better achieved by people who have good education about the disease and can avail themselves of emotional support. This knowledge and support increases self-esteem and a sense of control over one’s life, and helps adopt a positive outlook in the struggle against the disease”.

On this 20th World Cancer Day, the diabetes community adds it voice to the international cancer community in inspiring changes, challenging perceptions, increasing engagement and implementing prevention and care at individual, national and international levels.

We wish you all a successful World Cancer Day!

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, υλοποιώντας  έναν από τους βασικούς καταστατικούς σκοπούς της εταιρείας, να στηρίζει τους νέους επιστήμονες και  μετά από ομόφωνη πρότασή του και έγκριση από τη 45^η Γενική Συνέλευση, αποφάσισε να αντικαταστήσει τον υπάρχοντα τρόπο οικονομικής επιβράβευσης για συμμετοχή στα διεθνή διαβητολογικά συνέδρια, με αυτόν της επιχορήγησης πέντε (5) νέων ιατρών για το συνέδριο του EASD 2020 (κάλυψη εγγραφής, εξόδων μετάβασης και διαμονής).

 Προϋποθέσεις επιχορήγησης:       

• Να είναι ηλικίας έως και 45 ετών
• Να είναι τακτικά, ενεργά μέλη της  ΕΔΕ (ταμειακώς τακτοποιημένα)

Επισυναπτόμενα δικαιολογητικά:

• Αίτηση στην ΕΔΕ για την επιχορήγηση στο συνέδριο EASD (κατεβάστε την από εδώ σε .doc)
• Φωτοαντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας
• Βιογραφικό σημείωμα που να αποδεικνύει την ενασχόλησή του αιτούντα με τον ΣΔ
• Υπεύθυνη δήλωση ότι δεν έχει λάβει, ούτε θα λάβει άλλη επιχορήγηση για την συμμετοχή του στο ανωτέρω συνέδριο, από οποιαδήποτε πηγή (π.χ. φαρμακευτική εταιρεία ή άλλη πηγή).
• Abstract της εργασίας (στην περίπτωση που έχει κατατεθεί εργασία στο EASD)

Καταληκτική ημερομηνία υποβολής των δικαιολογητικών είναι: έως  την Τετάρτη 01/04/2020 (ημερομηνία λήξης της κατάθεσης Abstract στο EASD)

Παρακαλούμε όπως ληφθεί υπόψη ότι θα δοθεί προτεραιότητα στους υποψηφίους που έχουν εργασία προς παρουσίαση, η οποία  θα γίνει αποδεκτή  από το EASD.

Σε περίπτωση που οι αιτήσεις οι οποίες πληρούν τις ζητούμενες προϋποθέσεις  είναι περισσότερες από τις προβλεπόμενες, θα δοθεί προτεραιότητα  ανάλογα με την ημερομηνία κατάθεσης των αιτήσεων στην ΕΔΕ.

Οι αιτήσεις και τα επισυναπτόμενα δικαιολογητικά θα υποβάλλονται στον Πρόεδρο της ΕΔΕ και θα αξιολογούνται από το Διοικητικό Συμβούλιο, το οποίο θα λαμβάνει την τελική απόφαση.

 

Michael A. Nauck, Marie Louise Muus Ghorbani, Eskil Kreiner, Hans A. Saevereid2, John B. Buse, and the LEADER Publication Committee on behalf of the LEADER Trial Investigators. Effects of Liraglutide Compared With Placebo on Events of Acute Gallbladder or Biliary Disease in Patients With Type 2 Diabetes at High Risk for Cardiovascular Events in the LEADER Randomized Trial. Diabetes Care 2019 Oct; 42(10): 1912-1920. https://doi.org/10.2337/dc19-0415

 

Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2) διατρέχουν περίπου διπλάσιο κίνδυνο σε σχέση με το γενικό πληθυσμό να παρουσιάσουν νόσο των χοληφόρων (1). Η έρευνα σχετικά με τους πιθανούς εμπλεκόμενους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς βρίσκεται σε εξέλιξη αν και θεωρείται ότι ίσως συνδέονται άμεσα με την αντίσταση στην ινσουλίνη, την παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο και το ΣΔτ2 (2).

Η χρήση των αγωνιστών GLP-1 στη θεραπεία του ΣΔτ2  έχει επίσης συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νόσων χοληδόχου κύστεως, σε κλινικές δοκιμές, με υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης χολολιθίασης (3-5).

Επίσης, η χολολιθίαση είναι μια συχνά παρατηρούμενη ανεπιθύμητη ενέργεια των θεραπειών μείωσης βάρους (6). Για παράδειγμα, σε άτομα με παχυσαρκία, η επίπτωση εμφάνισης νέων χολολίθων μπορεί να ξεπεράσει το 10% μετά από 8-16 εβδομάδες δίαιτας χαμηλών θερμίδων και το 30% μετά από χειρουργείο γαστρικής παράκαμψης. Η χρήση των GLP-1 σχετίζεται με την απώλεια βάρους (7,8). Συνεπώς, η απώλεια βάρους δεν πρέπει να αγνοείται, όταν εξετάζονται ανεπιθύμητα συμβάματα που σχετίζονται με νόσο χοληδόχου κύστεως ή χοληφόρων.

Αγαπητοί Συνάδελφοι,

Την Τετάρτη 5/2/2020, στις 14.00, πραγματοποιήθηκε το webinar της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας στο πλαίσιο των μετεκπαιδευτικών της μαθημάτων μέσω διαδικτύου, με γενικό θέμα: “Ο ΣΔ που διαγιγνώσκεται στην παιδική ηλικία ή κατά την εφηβεία, πρόκειται για ΣΔτ1, ΣΔτ2, ή άλλη κατηγορία;“. Τα δεδομένα του περιστατικού που συζητήθηκε κατά τη διάρκεια του webinar, παρατίθενται κατωτέρω:

Ο Γιάννης είναι 17 χρονών και μαθητής λυκείου. Οι γονείς του παρατήρησαν ότι τελευταία πίνει μεγάλες ποσότητες νερού στην οποία απέδωσαν και την πολυουρία που φαίνεται ότι έχει. Υποψιασμένοι ότι η δίψα και η πολυουρία του υιού τους ίσως κρύβουν άλλο νόσημα, επισκέφτηκαν τον οικογενειακό ιατρό ο οποίος αμέσως σχολίασε το πλεονάζον σωματικό βάρος του Γιάννη. Οι γονείς ανησυχούν ιδιαίτερα για την πιθανότητα διαβήτη και κυρίως τις επιπλοκές που σχετίζονται μ’ αυτόν.

Κλινική εξέταση: Ύψος 1.78, βάρος 98 kgr, BMI 29 kg/m2. Αρτηριακή πίεση 135/75 mmHg, σφύξεις 88/1’. Αναπνευστικό, κυκλοφορικό, κοιλιά, νευρολογικό, χωρίς παθολογικά ευρήματα. Βυθοσκόπηση χωρίς εμφανή παθολογικά ευρήματα. Προσδιορισμός γλυκόζης αίματος στο ιατρείο 156mg/dl.

Ερωτήσεις:
1) Ο Γιάννης έχει διαβήτη;
2) Αν ναι, πρόκειται για τύπου 1 ή τύπου2 ;
3) Χρειάζεται άλλο έλεγχο ; Ποιον;
4) Αν έχει σακχαρώδη διαβήτη πως θα αντιμετωπισθεί ;

Οι εισηγητές που παρουσίασαν το webinar είναι η κα. Α. Βαζαίου, Παιδίατρος, MD, PhD, Διευθύντρια Α’ Παιδιατρικής Κλινικής, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» και ο κ. Κ. Μακρυλάκης, Παθολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Παν/μιο Αθηνών, ΓΝΑ «Λαϊκό».

Σχολιαστής – συντονιστής, ο κ. Α. Αλαβέρας.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε το webinar βιντεοσκοπημένο μέσω της διεύθυνσης: https://youtu.be/kPcvhiSZwvE

Προσβλέποντας πάντα στην πολύτιμη ενεργό συμμετοχή σας.

Ο Πρόεδρος της Ε.Δ.Ε.
Γεώργιος Δημητριάδης

Ο Υπεύθυνος του Προγράμματος
Αντώνης Αλαβέρας

Αγαπητές κυρίες, Αγαπητοί κύριοι,

σας περιμένουμε με ιδιαίτερη χαρά, από 10 έως και 14 Φεβρουαρίου 2020, στο Ξενοδοχείο DIVANI CARAVEL στην ΑΘΗΝΑ, για ένα παραγωγικό και δημιουργικό για την εκπαίδευσή μας πενθήμερο.

To Ινστιτούτο Μελέτης, Έρευνας και Εκπαίδευσης για το Σακχαρώδη Διαβήτη και τα Μεταβολικά Νοσήματα, σε συνεργασία  με την  Πανελλήνιο Εταιρεία Διατροφής διοργανώνουν στο Ξενοδοχείο DIVANI CARAVEL στην ΑΘΗΝΑ από 10-14 Φεβρουαρίου 2020, το 2ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο – ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΗΜΕΡΙΔΕΣ  ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΥΓΕΙΑΣ « Γ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ»

Βασικό αντικείμενο των Γιατρών της Π.Φ.Υ, είναι η πρόληψη συνεπώς και η στρατηγική προσέγγισης της Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης των Γιατρών της Π.Φ.Υ (Γενικών Γιατρών, Παθολόγων και όχι μόνο) πρέπει να κινείται προς αυτήν την κατεύθυνση.

Βασικά χαρακτηριστικά του προγράμματος:​

• Σεμινάριο για Επαγγελματίες Υγείας, πλην Γιατρών. Σεμινάριο Ανανηπτών στη βασική υποστήριξη της ζωής και την εξωτερική απινίδωση.
• Ειδικά Εφηρμοσμένα Κλινικά Φροντιστήρια (απαιτείται δήλωση συμμετοχής).
• 10ωρο πρωϊνό «ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ».
• «12ωρο βραδινό Φροντιστήριο  με θέμα: Επείγοντα Παθολογικά και Χειρουργικά θέματα.Όπως κάθε χρόνο το Σεμινάριο θα είναι διαδραστικό με ανάλυση και συζήτηση  ενδιαφερόντων περιπτώσεων. Απαιτείται προεγγραφή – δήλωση συμμετοχής. Θα χορηγηθεί ξεχωριστό πιστοποιητικό παρακολούθησης και CD με όλες τις εισηγήσεις, ΜΟΝΟ σε όσους το παρακολουθήσουν.

Δείτε το Επιστημονικό Πρόγραμμα​

ΔΕΛΤΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

Παρακαλούμε, αφού συμπληρωθεί το ΔΕΛΤΙΟ να αποσταλεί ηλεκτρονικά στη
Γραμματεία της εκδήλωσης : Congress World
Ε-mail: reception@congressworld.gr

    

12ώρο Σεμινάριο – Σεμινάριο Ανανηπτών – Νοσηλευτικό
ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

Για να υποβάλετε την εργασία σας πατήστε εδώ 

Για να δείτε τις οδηγίες υποβολής πατήστε εδώ

Όλες οι εργασίες θα πρέπει να αποσταλούν έως 25/1/2020

Vistisen D., Andersen G.S., Hulman A., Persson F, Rossing P, Jørgensen ME. Progressive Decline in Estimated Glomerular Filtration Rate in Patients With Diabetes After Moderate Loss in Kidney Function-Even Without Albuminuria. Diabetes Care 2019 Oct; 42(10):1886-1894.

 

Ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ) αποτελεί τον βασικότερο προδιαθεσικό παράγοντα κινδύνου χρόνιας νεφρικής νόσου (XNN), που μπορεί να οδηγήσει προοδευτικά σε τελικού σταδίου νεφρική νόσο – νεφρική ανεπάρκεια. Παρά την επιθετική αντιυπερτασική αγωγή και χρήση των αποκλειστών του συστήματος ρενίνης- αγγειοτασίνης, η συχνότητα τελικού σταδίου χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας στους ασθενείς με ΣΔ παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη (1).

Η διαβητική νεφρική νόσος είναι σιωπηλή μέχρι τα πολύ προχωρημένα στάδια της νόσου. Tα μέτρια προς σοβαρά στάδια XNN, εκτιμώνται με το ρυθμό σπειραματικής διήθησης (eGFR) (2) και έχει δειχθεί ότι η ΧΝΝ σταδίου 3 (eGFR <60 mL/min/1.73 m²) συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και θνητότητας (3). Άλλος δείκτης νεφρικής βλάβης είναι η λευκωματινουρία και θεωρείται ότι στα άτομα με ΣΔ, η λευκωματινουρία προηγείται της μείωσης της νεφρικής λειτουργίας. Οι διαβητικοί χωρίς ΧΝΝ και χωρίς λευκωματινουρία, είναι γνωστό, ότι έχουν την ίδια, συσχετιζόμενη με την ηλικία, έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας με το γενικό πληθυσμό. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό αν αυτό ισχύει μετά από μέτρια επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας.

Σκοπός αυτής της μελέτης ήταν να εκτιμηθεί η επίδραση της κατάστασης της λευκωματινουρίας στην πορεία του eGFR μετά την εμφάνιση ΧΝΝ σταδίου 3 καθώς επίσης η διερεύνηση πιθανής ετερογένειας στις διακυμάνσεις του eGFR  μεταξύ των υποομάδων ατόμων με ΣΔ τύπου 1 (ΣΔτ1), ΣΔ τύπου 2 (ΣΔτ2) και ΧΝΝ σταδίου 3 με φυσιολογική λευκωματινουρία.

Η μελέτη συμπεριέλαβε 935 ενήλικες με ΣΔτ1 και 1984 ενήλικες με ΣΔτ2, που παρακολουθήθηκαν στο Steno Diabetes Center της Κοπενχάγης από 1/1/2001 μέχρι 31/5/2017. Κριτήριο ένταξης στη μελέτη ήταν μία τουλάχιστον μέτρηση eGFR ενδεικτική εγκατεστημένης ΧΝΝ σταδίου 3. Κατά τη διάρκεια των 16 χρόνων παρακολούθησης, καταγράφηκαν οι παρακάτω κλινικο-εργαστηριακές και δημογραφικές παράμετροι, πλην του eGFR: λευκωματίνη ούρων 24ωρου ή λόγος λευκωματίνης προς κρεατινίνη στο πρώτο πρωινό δείγμα ούρων, κρεατινίνη ορού – ούρων, λευκωματίνη ούρων, HbA1c, συστολική –  διαστολική αρτηριακή πίεση, πλήρης λιπιδαιμικός έλεγχος, κάπνισμα, λήψη αποκλειστών των υποδοχέων της αγγειοτασίνης ΙΙ ή αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης ΙΙ και παρουσία αμφιβληστροειδοπάθειας. Οι διακυμάνσεις του eGFR ανάλογα με τον τύπο του ΣΔ και το βαθμό λευκωματινουρίας μετά από εγκατεστημένη ΧΝΝ σταδίου 3 αναλύθηκαν κι εκτιμήθηκαν με στατιστικά μοντέλα, με ταυτόχρονη διόρθωση της ανάλυσης για άλλους πιθανούς συνεπηρεάζοντες παράγοντες.

Η μέση ετήσια μείωση του eGFR σε άτομα με φυσιολογική, ήπια και σημαντική αύξηση της αποβαλλόμενης λευκωματίνης, τα πρώτα 10 χρόνια μετά την εγκατάσταση ΧΝΝ σταδίου 3, ήταν αντίστοιχα 1.9, 2.3 και 3.3 mL/min/1.73m² στα άτομα με ΣΔτ1 και 1.9, 2.1 και 3.0 mL/min/1.73m² στα άτομα με ΣΔτ2, αντίστοιχα. Τα άτομα με φυσιολογική λευκωματίνη ούρων χωρίστηκαν σε δύο υποομάδες, η μία εκ των οποίων παρουσίασε επιταχυνόμενη πτωτική πορεία του eGFR. Στην ομάδα αυτή παρατηρήθηκε μειωμένη χρήση υπολιπιδαιμικής αγωγής, αποκλειστών του συστήματος ρενίνης αγγειοτασίνης και άλλων αντιυπερτασικών φαρμάκων.

Στα ισχυρά σημεία της μελέτης, αναμφίβολα, περιλαμβάνεται η μεγάλη βάση δεδομένων ενός και μόνο κέντρου με δυνατότητα καταγραφής επαναλαμβανόμενων κλινικο-εργαστηριακών μετρήσεων κατά το διάστημα αυτό των 16 ετών. Σημειώνεται, ότι στα κριτήρια ένταξης στη μελέτη χρησιμοποιήθηκε η παρουσία μίας και μόνο τιμής eGFR <60 mL/min/1.73m² για μεγιστοποίηση της ισχύος αλλά και για διευκόλυνση της ετερογένειας των διακυμάνσεων του eGFR ανάμεσα στα άτομα με φυσιολογική λευκωματίνη ούρων. Στους περιορισμούς της καταγράφονται ότι: α) στο 50% περίπου του πληθυσμού που πήρε μέρος στη μελέτη ο έλεγχος της λευκωματινουρίας έγινε με ένα και μόνο δείγμα πρωινών ούρων αντί για μέτρηση λευκωματίνης σε ούρα 24ώρου, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει ενδεχομένως σε εσφαλμένη ταξινόμηση (4), β) το eGFR υπολογίστηκε και δεν μετρήθηκε άμεσα, γ) ενώ ο πληθυσμός των ατόμων με ΣΔτ1 που πήρε μέρος στη μελέτη είναι αντιπροσωπευτικός του πληθυσμού των Δανών, ο πληθυσμός με ΣΔτ2 είχε σχετικά προχωρημένη νόσο και συχνά σημαντικές επιπλοκές του ΣΔ, δ) επειδή ο πληθυσμός της μελέτης είναι κατά 90% Καυκάσιοι, τα συμπεράσματα της μελέτης δεν μπορούν να γενικευτούν σε πληθυσμούς μη Καυκάσιας προέλευσης.

Η παραπάνω μελέτη ανέδειξε μία συσχετιζόμενη με το διαβήτη έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας, κατά το στάδιο 3 της ΧΝΝ, χωρίς παρουσία λευκωματινουρίας. Μεταξύ αυτών των ατόμων, μία υποομάδα διαβητικών παρουσιάζει προοδευτική επιδείνωση, η οποία φαίνεται ότι δεν ελάμβανε την κατάλληλη καρδιο-προστατευτική και νεφρο-προστατευτική αγωγή. Η μελέτη αυτή αναδεικνύει την ιδιαίτερη προσοχή που θα πρέπει να δίδεται σε άτομα  με διαβητική νεφροπάθεια και φυσιολογικές τιμές λευκωματίνης ούρων.

 

BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΊΑ:

1. Gregg EW, Li Y, Wang J, et al. Changes in diabetes-related complications in the United States, 1990-2010. N Engl J Med 2014; 370:1514–1523
2. National Kidney Foundation. K/DOQI clinicalpractice guidelines for chronic kidney disease: evaluation, classification, and stratification. Am J Kidney Dis 2002;39(Suppl. 1):S1–S266
3. Sharma P, McCullough K, Scotland G, et al. Does stage-3 chronic kidney disease matter?: a systematic literature review. Br J Gen Pract 2010; 60:e266–e276
4. Leong A, Ekinci EI, Nguyen C, et al. Long-term intra-individual variability of albuminuria in type 2 diabetes mellitus: implications for categorization of albumin excretion rate. BMC Nephrol 2017; 18:355

 

Fernando Bril, Michael J. McPhaul, Michael P. Caulfield, Virginia C. Clark, Consuelo Soldevilla-Pico, Roberto J. Firpi-Morell, Jinping Lai, Dov Shiffman, Charles M. Rowland, Kenneth Cusi. Performance of Plasma Biomarkers and Diagnostic Panels for Nonalcoholic Steatohepatitis and Advanced Fibrosis in Patients With Type 2 Diabetes. Diabetes Care 2019; dc191071. https://doi.org/10.2337/dc19-1071

 

Περίπου το 70% των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2) έχει μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (ΜΑΛΝΗ) (1, 2) ενώ το 20-30 % παρουσιάζει την πιο σοβαρή μορφή της νόσου, τη μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (ΜΑΣΗ), με κίνδυνο η ομάδα των ασθενών αυτών να μεταπέσει σε προχωρημένη ίνωση και κίρρωση (3-5). Πρόσφατες Κατευθυντήριες Οδηγίες της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας προτείνουν οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) και υποψία ΜΑΛΝΗ βάση υπερηχογραφήματος ήπατος ή αυξημένων τιμών τρανσαμινασών, να ελέγχονται για πιθανότητα παρουσίας ηπατικής ίνωσης. Δυστυχώς, δεν είναι σαφές ποια είναι η καλύτερη στρατηγική για τη διάγνωση ηπατικής ίνωσης με ακρίβεια σε αυτούς τους ασθενείς, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να διαγιγνώσκονται σε προχωρημένα στάδια ίνωσης (6, 7).

Λόγω των κινδύνων που συνδέονται με τη συνύπαρξη ΜΑΣΗ και ΣΔτ2 και των πρόσφατων ευρημάτων από κλινικές μελέτες που δείχνουν ότι η απώλεια βάρους και η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή μπορούν να εμποδίσουν τη φυσική πορεία της ΜΑΣΗ σε μη αναστρέψιμα στάδια ηπατικής ίνωσης, υπάρχει ένα έντονο ενδιαφέρον στην ανεύρεση μη επεμβατικών διαγνωστικών μοντέλων για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση ομάδων υψηλού κινδύνου. Η προχωρημένη ίνωση σταδίου 3 αποτελεί τον πιο σημαντικό στόχο για έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, επειδή έχει συσχετιστεί με μετάπτωση σε κίρρωση κι αυξημένη συνολικά θνητότητα (8, 9).

Σκοπός αυτής της μελέτης διασταύρωσης ήταν να αξιολογηθούν μια σειρά από μη επεμβατικά κλινικά μοντέλα, μαθηματικοί αλγόριθμοι και βιοδείκτες πλάσματος αίματος για την ακριβή διάγνωση ΜΑΣΗ και προχωρημένου σταδίου ( >3 ) ίνωσης, σε ασθενείς με ΣΔτ2.

Στη μελέτη  συμπεριελήφθησαν 213 ασθενείς με ΣΔτ2 και τα μόνα επιτρεπόμενα αντιδιαβητικά φάρμακα ήταν η μετφορμίνη, οι σουλφονυλουρίες και η ινσουλίνη, εφόσον οι ασθενείς τα ελάμβαναν σε σταθερή δόση για τουλάχιστον 3 μήνες πριν την ένταξη τους στη μελέτη. Στα κριτήρια αποκλεισμού περιλαμβάνονταν: ιστορικό οποιασδήποτε άλλης ηπατικής νόσου πλην της ΜΑΣΗ, κατανάλωση αλκοόλ πέρα των επιτρεπτών ορίων (30 γρ/ημ για τους άνδρες και 20 γρ/ημ για τις γυναίκες), διαβήτης τύπου 1, λήψη Βιταμίνης Ε, πιογλιταζόνης, φαρμάκων για απώλεια βάρους, αμιωδαρόνης, γλυκοκορτικοειδών, μεθοτρεξάτης, ολανζαπίνης και αναστολέων πρωτεάσης. Οι ασθενείς υποβλήθηκαν αρχικά σε υπερηχογράφημα ήπατος και ακολούθως, αν αυτό ήταν ενδεικτικό ΜΑΛΝΗ σε MRI και διαδερμική βιοψία ήπατος. Οι μη επεμβατικοί βιοδείκτες και μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν για την πρόβλεψη της ΜΑΣΗ ήταν: ALT, CK-18, BARD score, NashTest2, OWLiver, HAIR score και ένα κλινικό μοντέλο της ερευνητικής ομάδας που σχεδίασε τη μελέτη και περιελάμβανε δημογραφικά – κλινικά – βιοχημικά δεδομένα. Τέλος, για την πρόβλεψη προχωρημένου βαθμού ίνωσης χρησιμοποιήθηκαν: AST, APRI, FibroTest, FIB-4 score, PRO-C3 και NAFLD fibrosis score.

Με βάση τα αποτελέσματα της MRI και των βιοψιών, οι ασθενείς χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: ασθενείς χωρίς ΜΑΛΝΗ, ασθενείς με πιθανή ΜΑΣΗ, ασθενείς με ΜΑΣΗ. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές στις ομάδες σχετικά με το φύλο, την ηλικία, τον έλεγχο του διαβήτη (γλυκόζη νηστείας πλάσματος, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) ή τη χρήση αντιδιαβητικών φαρμάκων. Οι ασθενείς με ΜΑΣΗ είχαν υψηλότερες τιμές ALT, AST καθώς και χειρότερη ηπατική ιστολογική εικόνα. Μεταξύ των ασθενών με ηπατική βιοψία, 105 (65%) είχαν ίνωση σταδιου 0-1, 26 (16%) είχαν ίνωση σταδίου 2 και 31 (19%) είχαν ίνωση σταδίου 3-4. Κανένα από τα μη επεμβατικά μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη για τη διάγνωση της ΜΑΣΗ σε ασθενείς με ΣΔτ2 δεν είχε βέλτιστη απόδοση (όλες οι περιοχές ήταν κάτω από την καμπύλη {AUC}<0.80). Επίσης, κανένα δεν ξεπερνούσε σε διαγνωστική ακρίβεια την ALT πλάσματος (AUC 0.78{ 95% CI 0.71-0.84}). Η διαγνωστική ακρίβεια των παραπάνω μοντέλων ήταν καλύτερη σε προχωρημένα στάδια ίνωσης με τις AST, APRI και PRO-C3 να παρουσιάζουν τα καλύτερα αποτελέσματα (AUC 0.90 {0.85-0.95}; 0.85 {0.80-0.91}; 0.86 {0.80-0.91}). Έτσι, καμία από τις δοκιμασίες ήταν σημαντικά καλύτερη από την AST.

Ως εκ τούτου, λόγω του χαμηλού κόστους και της μεγάλης διαθεσιμότητας, οι ALT και  AST εξακολουθούν να είναι οι πιο σημαντικοί ευρέως χρησιμοποιούμενοι δείκτες, ώστε να περιορισθεί ο αριθμός βιοψιών ήπατος που χρειάζεται για την ανίχνευση των ασθενών με προχωρημένη ίνωση.

Συμπερασματικά, η απόδοση των μη-επεμβατικών κλινικών μοντέλων και βιοδεικτών για τη διάγνωση της ΜΑΣΗ ή της προχωρημένης ίνωσης ήταν μη ικανοποοιητική, σε διαβητικούς τύπου 2. Ο συνδυασμός πολλαπλών δοκιμασιών μπορεί να αποτελεί μία εναλλακτική ώστε να ελαχιστοποιηθεί η ανάγκη βιοψίας ήπατος για την ανίχνευση της ίνωσης σε τέτοιους ασθενείς.

Οι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να επικεντρωθούν στη δημιουργία μη επεμβατικών μοντέλων που θα συνδυάζουν απεικονιστικές μεθόδους, κλινικά βαθμονομημένα συστήματα και ορολογικούς βιοδείκτες για τη βελτιστοποίηση της ακριβούς διάγνωσης της ηπατικής ίνωσης. Μέχρι τότε, η βιοψία ήπατος θα παραμένει η μέθοδος αναφοράς για τη διάγνωση της ΜΑΣΗ και των προχωρημένων σταδίων ίνωσης.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Bril F, Cusi K. Nonalcoholic fatty liver disease: the new complication of type 2 diabetes mellitus. Endocrinol Metab Clin North Am 2016; 45:765–781
2. Williamson RM, Price JF, Glancy S, et al.; Edinburgh Type 2 Diabetes Study Investigators. Prevalence of and risk factors for hepatic steatosis and nonalcoholic fatty liver disease in people with type 2 diabetes: the Edinburgh Type 2 Diabetes Study. Diabetes Care 2011; 34:1139–1144
3. El-Serag HB, Tran T, Everhart JE. Diabetes increases the risk of chronic liver disease and hepatocellular carcinoma. Gastroenterology 2004;126:460–468
4. Hazlehurst JM, Woods C, Marjot T, Cobbold JF, Tomlinson JW. Non-alcoholic fatty liver disease and diabetes. Metabolism 2016; 65:1096–1108
5. Bril F, Cusi K. Management of nonalcoholic fatty liver disease in patients with type 2 diabetes: a call to action. Diabetes Care 2017; 40:419–430
6. Bugianesi E, Vanni E, Marchesini G. NASH and the risk of cirrhosis and hepatocellular carcinoma in type 2 diabetes. Curr Diab Rep2007; 7:175–180
7. Caldwell S, Marchesini G. Cryptogenic vs. NASH-cirrhosis: the rose exists well before its name….. J Hepatol 2018; 68:391–392
8. Chalasani N, Younossi Z, Lavine JE, et al. The diagnosis and management of nonalcoholic fatty liver disease: practice guidance from the American Association for the Study of Liver Diseases. Hepatology 2018; 67:328–357
9. European Association for the Study of the Liver (EASL); European Association for the Study of Diabetes (EASD); European Association for the Study of Obesity (EASO). EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines for the management of non-alcoholic fatty liver disease. Diabetologia 2016; 59:1121–1140

 

 

Αγαπητοί Συνάδελφοι,

Την Τετάρτη 15/1/2020, στις 14.00, πραγματοποιήθηκε το webinar της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας στο πλαίσιο των μετεκπαιδευτικών της μαθημάτων μέσω διαδικτύου.

Το webinar παρουσίασε τις σημαντικότερες μελέτες που ανακοινώθηκαν το 2019 και οι οποίες αποτελούν αφορμή τροποποίησης των οδηγιών αντιμετώπισης του Διαβήτη στο κοντινό μέλλον.

Το 2019 υπήρξε σημαντική χρονιά όσον αφορά τη δημοσίευση νέων μελετών που σχετίζονται με τον διαβήτη. Η αντιμετώπιση του διαβήτη έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια και οι πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες στηρίζονται σε σημαντικές μελέτες που ανακοινώθηκαν το 2019. Αξίζει τον κόπο να τις ξαναδούμε και να συζητήσουμε τις αλλαγές και τις ενδεχόμενες επιπτώσεις που θα έχουν στις θεραπευτικές μας αποφάσεις.

Οι εισηγητές που παρουσίασαν το webinar ήταν ο κ. Α. Κουτσοβασίλης, MD, MSc, PhD, Παθολόγος – Διαβητολόγος, Επιμελητής Α, Υπεύθυνος Ιατρείου Λιπιδίων Γ ́ Παθολογική Κλινική – Διαβητολογικό Κέντρο, ΓΝ Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» και ο κ. Θ. Παναγιώτου, Παθολόγος-Διαβητολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ.

Σχολιαστής – συντονιστής, ο κ. Α. Αλαβέρας.

Μπορείτε να το παρακολουθήσετε βιντεοσκοπημένο στη διεύθυνση: https://youtu.be/hOa_d5Hhb1c

Ενημερωθείτε για το προγραμματισμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα και φυσικά, μπορείτε πάντα να παρακολουθείτε βιντεοσκοπημένα και όσα από τα προηγούμενα webinars δεν έχετε καταφέρει να δείτε ζωντανά, μέσω της ενότητας “Προηγούμενα Μαθήματα” στην ιστοσελίδα της ΕΔΕ.

Προσβλέποντας πάντα στην πολύτιμη ενεργό συμμετοχή σας.

Ο Πρόεδρος της Ε.Δ.Ε.
Γεώργιος Δημητριάδης

Ο Υπεύθυνος του Προγράμματος
Αντώνης Αλαβέρας

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας σας εύχεται Καλά Χριστούγεννα
και μια ευτυχισμένη, δημιουργική Νέα Χρονιά…!!!